Τι είναι η ποικιλόχρους πιτυρίαση;
Η ποικιλόχρους πιτυρίαση (pityriasis versicolor) είναι μια συχνή και καλοήθης δερματική πάθηση που οφείλεται στον ζυμομύκητα Malassezia, ο οποίος ζει φυσιολογικά πάνω στο δέρμα. Κάτω από ορισμένες συνθήκες ο μύκητας πολλαπλασιάζεται πιο έντονα στα επιφανειακά στρώματα και εμφανίζονται κηλίδες σε διάφορες αποχρώσεις, με λεπτή απολέπιση και ήπιο κνησμό. Δεν είναι μεταδοτική: δεν κολλάει στους ανθρώπους γύρω σας ακόμη και σε στενή επαφή. Αφορά συχνότερα εφήβους και νεαρούς ενήλικες, μπορεί όμως να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, ιδίως τους ζεστούς μήνες.
Η πάθηση δεν σχετίζεται με κακή υγιεινή ούτε με «βρόμικο δέρμα» και δεν απειλεί τη γενική υγεία. Ενοχλεί κυρίως αισθητικά και έχει τάση να υποτροπιάζει, γι' αυτό αξίζει να αναγνωριστεί έγκαιρα και να ξεχωρίσει από άλλες παθήσεις με παρόμοια εικόνα.
Αίτια και παράγοντες κινδύνου
Η ποικιλόχρους πιτυρίαση εμφανίζεται όταν συνυπάρχουν παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξη του μύκητα:
- Ζέστη και υγρασία: το θερμό, υγρό κλίμα, η σάουνα, οι πισίνες και η άσκηση σε ζεστό περιβάλλον δημιουργούν ιδανικές συνθήκες.
- Εφίδρωση και λιπαρό δέρμα: ο έντονος αθλητισμός, η βαριά σωματική εργασία και η ατομική τάση για αυξημένη εφίδρωση.
- Στενά, συνθετικά ρούχα: τα υφάσματα που δεν αναπνέουν και ο ιδρώτας που παγιδεύεται συντηρούν τη ανάπτυξη του μύκητα.
- Ηλικία και ορμόνες: η εφηβεία και η νεαρή ενήλικη ζωή, όταν οι σμηγματογόνοι αδένες είναι πιο ενεργοί.
- Εξασθενημένο ανοσοποιητικό και στρες: μετά από ασθένειες, σε χρόνιες καταστάσεις ή σε παρατεταμένη ένταση.
- Κληρονομική προδιάθεση: κάποιοι άνθρωποι έχουν εγγενώς μεγαλύτερη τάση προς αυτή την ανισορροπία της μικροχλωρίδας.
Συνήθως οι κηλίδες απλώνονται όταν συμπίπτουν περισσότεροι παράγοντες, για παράδειγμα έντονη άσκηση το καλοκαίρι μαζί με στενά συνθετικά ρούχα.
Συμπτώματα
Τα σημάδια της ποικιλόχρους πιτυρίασης είναι αρκετά χαρακτηριστικά:
- Κηλίδες σε πολλές αποχρώσεις: ακανόνιστες κηλίδες, από κιτρινοκαφέ και καφέ έως λευκωπές ή ακόμη και ροζ. Σε πιο σκούρο δέρμα ξεχωρίζουν οι ανοιχτόχρωμες, σε πιο ανοιχτό οι σκουρόχρωμες.
- Λεπτή απολέπιση: όταν τεντώσετε το δέρμα ή περάσετε το χέρι, φαίνονται λεπτά «πιτυροειδή» λέπια, σαν σκόνη.
- Ήπιος κνησμός: συνήθως διακριτικός, πιο αισθητός με τη ζέστη, τον ιδρώτα ή μετά την άσκηση.
- Ανομοιόμορφο μαύρισμα: στις κηλίδες το δέρμα μαυρίζει λιγότερο ή ανομοιόμορφα, δίνοντας μια εικόνα «κηλιδωτού» δέρματος στον ήλιο.
- Συνήθεις θέσεις: πλάτη, στήθος, ώμοι, τράχηλος και βραχίονες, σπανιότερα κοιλιά, μηροί ή πρόσωπο.
Η πάθηση δεν προκαλεί πυρετό, πόνο ή αδιαθεσία· η κύρια ενόχληση είναι αισθητική. Επειδή οι λευκωπές κηλίδες μπερδεύονται εύκολα με άλλες καταστάσεις, καλό είναι να μη συγχέεται με τη λεύκη (vitiligo), όπου οι κηλίδες είναι πλήρως άχρωμες και χωρίς απολέπιση.
Πότε να δείτε δερματολόγο
Ήπιες, μικρές και σαφείς περιπτώσεις αντιμετωπίζονται μερικές φορές μόνες τους. Αξίζει όμως να δείτε δερματολόγο όταν:
- οι κηλίδες καλύπτουν μεγάλες περιοχές, εξαπλώνονται γρήγορα ή υποτροπιάζουν αρκετές φορές τον χρόνο·
- υπάρχει έντονος κνησμός, απολέπιση, ερυθρότητα, ραγάδες ή δυσφορία·
- δεν είναι σαφές αν πρόκειται όντως για ποικιλόχρους πιτυρίαση, καθώς άλλες παθήσεις δίνουν παρόμοια εικόνα·
- δεν υπάρχει βελτίωση μετά τη φροντίδα στο σπίτι και οι κηλίδες επιμένουν ή αυξάνονται·
- οι κηλίδες εμφανίζονται σε παιδιά, σε εγκύους ή σε άτομα με άλλα δερματικά προβλήματα.
Πώς γίνεται η διάγνωση
Η διάγνωση στηρίζεται συνήθως στην εικόνα και στις τυπικές θέσεις των κηλίδων. Ο δερματολόγος αξιολογεί το χρώμα, τα όρια και την απολέπιση, και συχνά ελέγχει τη λεπτή απολέπιση τεντώνοντας ή ξύνοντας ελαφρά το δέρμα. Όταν χρειάζεται, βοηθούν και συμπληρωματικές εξετάσεις:
- Λυχνία Wood: στο υπεριώδες φως οι προσβεβλημένες περιοχές μπορεί να φθορίζουν κιτρινωπά ή χρυσαφί, ώστε να φαίνονται πιο καθαρά τα όρια.
- Δερματοσκόπηση: η μεγέθυνση αναδεικνύει την επιφανειακή απολέπιση και την κατανομή της χρωστικής.
- Μικροσκοπική εξέταση: ένα μικρό ξέσμα από την περιοχή εξετάζεται στο μικροσκόπιο για να επιβεβαιωθεί η παρουσία του μύκητα.
Επειδή πρόκειται για μυκητιασική πάθηση, ο δερματολόγος τη διακρίνει και από άλλες μυκητιάσεις του δέρματος, που έχουν διαφορετική εικόνα και θεραπεία.
Θεραπεία
Στόχος είναι να μειωθεί ο μύκητας στην επιφάνεια του δέρματος και να αποκατασταθεί η ισορροπία της μικροχλωρίδας. Στις περισσότερες περιπτώσεις αρκεί η τοπική αγωγή· σε εκτεταμένες ή επίμονες μορφές ο δερματολόγος καθορίζει ένα ευρύτερο σχέδιο.
- Τοπική αντιμυκητιασική αγωγή: ειδικά καθαριστικά, αφροί, λοσιόν ή τζελ, τα οποία εφαρμόζονται σε όλες τις επιρρεπείς περιοχές (πλάτη, στήθος, ώμους, τράχηλο) και όχι μόνο στις ορατές κηλίδες, για μερικές εβδομάδες.
- Από του στόματος αγωγή: σε πολύ εκτεταμένες ή υποτροπιάζουσες μορφές, την οποία καθορίζει και παρακολουθεί ο δερματολόγος αφού λάβει υπόψη την ηλικία και το ιστορικό.
Τι να περιμένετε: ακόμη κι όταν ο μύκητας ελεγχθεί, το χρώμα του δέρματος δεν επανέρχεται αμέσως. Η αποκατάσταση της χρωστικής χρειάζεται από μερικές εβδομάδες έως λίγους μήνες, κάτι απόλυτα φυσιολογικό που δεν σημαίνει ότι η θεραπεία απέτυχε. Βοηθά η ήπια αποφυγή του ήλιου και η αντηλιακή προστασία, ώστε να μη γίνεται πιο έντονη η αντίθεση των κηλίδων.
Φροντίδα και πρόληψη
Επειδή η ποικιλόχρους πιτυρίαση υποτροπιάζει, μετρούν και οι καθημερινές συνήθειες:
- Ντους μετά την άσκηση: μετά τον αθλητισμό ή έντονη εφίδρωση κάντε ντους, στεγνώστε καλά το δέρμα και αλλάξτε ρούχα.
- Αναπνέοντα υφάσματα: προτιμήστε ελαφριά, απορροφητικά υφάσματα και μη μένετε με ιδρωμένα ρούχα για ώρα.
- Ήπια φροντίδα δέρματος: χρησιμοποιήστε απαλά καθαριστικά και αποφύγετε πολύ λιπαρά προϊόντα στις επιρρεπείς περιοχές. Στην καθημερινή ενυδάτωση βοηθούν ήπια σκευάσματα με γλυκερίνη ή κεραμίδια.
- Προληπτική χρήση: τους ζεστούς μήνες ή σε ταξίδια σε τροπικά κλίματα, ο δερματολόγος μπορεί να προτείνει περιοδική χρήση αντιμυκητιασικού καθαριστικού.
- Καθαριότητα: πλένετε τακτικά τα αθλητικά ρούχα, αλλάζετε πετσέτες και στεγνώνετε καλά τις πτυχές του δέρματος, τον τράχηλο και την πλάτη.
Πότε να απευθυνθείτε στην iDerma
Αν οι κηλίδες επεκτείνονται, υποτροπιάζουν ή δυσκολεύεστε να τις ξεχωρίσετε από άλλες παθήσεις, δερματολόγος της iDerma μπορεί να αξιολογήσει το δέρμα σας online, από φωτογραφίες και περιγραφή, και να προτείνει εξατομικευμένο σχέδιο θεραπείας και πρόληψης, χωρίς να χρειαστεί να φύγετε από το σπίτι.
Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Ελένη Βαλήρη, Δερματολόγος-Αφροδισιολόγος.
