Η διαπυητική ιδρωταδενίτιδα (hidradenitis suppurativa, γνωστή και ως ανάστροφη ακμή) είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση του δέρματος. Εμφανίζεται στις πτυχές του σώματος, εκεί όπου εφάπτονται δύο δερματικές επιφάνειες: στις μασχάλες, στη βουβωνική χώρα, κάτω από το στήθος, στους γλουτούς και στην εσωτερική πλευρά των μηρών. Εκδηλώνεται με επώδυνα οζίδια κάτω από το δέρμα, αποστήματα που ανοίγουν και αδειάζουν πύον, και με τον καιρό ουλές. Δεν κολλάει και δεν οφείλεται σε κακή υγιεινή.
Το πιο συχνό λάθος είναι ότι τα οζίδια εκλαμβάνονται ως «συνηθισμένοι καλόγεροι» που απλώς επανέρχονται. Σύμφωνα με την Ελληνική Δερματολογική και Αφροδισιολογική Εταιρεία, η διάγνωση καθυστερεί κατά μέσο όρο περίπου 7 χρόνια από την εμφάνιση της νόσου. Στο διάστημα αυτό η φλεγμονή προχωρά και αφήνει ουλές που καμία αγωγή δεν αναστρέφει. Γι’ αυτό, αν οι «καλόγεροι» επιστρέφουν στο ίδιο σημείο, αξίζει να δείτε δερματολόγο νωρίς.
Πώς εκδηλώνεται
- Επώδυνα οζίδια: σκληρά, ευαίσθητα εξογκώματα κάτω από το δέρμα, συχνά σε μέγεθος μπιζελιού ή μεγαλύτερα. Άλλα υποχωρούν μόνα τους μέσα σε λίγες ημέρες, άλλα ανοίγουν και αδειάζουν πύον ή υγρό με αίμα.
- Υποτροπή στο ίδιο σημείο: το χαρακτηριστικό της νόσου. Οι βλάβες επιστρέφουν ξανά και ξανά στις ίδιες πτυχές, με περιόδους έξαρσης και ύφεσης.
- Φαγέσωρες σε ζεύγη: διπλά «μαύρα στίγματα» στις πτυχές, ένα χαρακτηριστικό σημάδι της νόσου που βοηθά τον δερματολόγο στη διάγνωση.
- Συρίγγια (κανάλια κάτω από το δέρμα): με τον καιρό τα οζίδια συνδέονται μεταξύ τους με σήραγγες, από τις οποίες τρέχει κατά διαστήματα δύσοσμο υγρό.
- Ουλές: η επαναλαμβανόμενη φλεγμονή αφήνει ατροφικές ή σχοινοειδείς ουλές. Στις μασχάλες οι ουλές μπορεί να «τραβούν» το δέρμα και να περιορίζουν την κίνηση του χεριού.
- Πόνος, κνησμός, δυσοσμία: τα συμπτώματα που επηρεάζουν περισσότερο την καθημερινότητα. Πολλοί ασθενείς αποφεύγουν την άσκηση, τη θάλασσα ή τα αμάνικα μπλουζάκια το καλοκαίρι εξαιτίας τους.
Πού εμφανίζεται
Οι βλάβες εντοπίζονται σε περιοχές πλούσιες σε αποκρινείς ιδρωτοποιούς αδένες και θυλάκους τριχών, όπου το δέρμα ιδρώνει και τρίβεται. Πιο συχνά προσβάλλονται οι μασχάλες και η βουβωνική χώρα. Ακολουθούν η περιοχή κάτω από τους μαστούς, η μεσογλουτιαία πτυχή και η περιπρωκτική περιοχή, το εφήβαιο, τα εξωτερικά γεννητικά όργανα και η ζώνη της μέσης. Μπορεί να πάσχει μία μόνο περιοχή ή περισσότερες ταυτόχρονα. Οι άνδρες εμφανίζουν συχνότερα βλάβες στην περιπρωκτική περιοχή, οι γυναίκες στις μασχάλες και κάτω από το στήθος.
Αιτίες και παράγοντες κινδύνου
Η νόσος δεν ξεκινά από τους ιδρωτοποιούς αδένες, όπως υποδηλώνει το όνομά της, αλλά από τους θυλάκους των τριχών. Ο θύλακος φράζει, διογκώνεται και σπάει μέσα στο δέρμα. Το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά υπερβολικά, δημιουργείται φλεγμονή, οζίδιο και τελικά απόστημα. Τα βακτήρια που βρίσκονται στις βλάβες είναι συνήθως δευτερογενή και όχι η αρχική αιτία. Η διαπυητική ιδρωταδενίτιδα δεν είναι λοίμωξη και δεν μεταδίδεται. Η ακριβής αιτία δεν είναι πλήρως γνωστή, αλλά ο κίνδυνος αυξάνεται με:
- Κάπνισμα: ο ισχυρότερος από τους παράγοντες που μπορείτε να αλλάξετε. Οι καπνιστές νοσούν συχνότερα και βαρύτερα.
- Αυξημένο σωματικό βάρος: βαθύτερες πτυχές, περισσότερη τριβή και εφίδρωση, χρόνια φλεγμονή στον οργανισμό.
- Ορμονικοί παράγοντες: η νόσος ξεκινά σχεδόν πάντα μετά την εφηβεία, συνήθως γύρω στα 20, στη δεύτερη ή τρίτη δεκαετία της ζωής, και προσβάλλει τις γυναίκες περίπου τρεις φορές συχνότερα από τους άνδρες. Σε πολλές γυναίκες οι εξάρσεις συνδέονται με την έμμηνο ρύση.
- Κληρονομικότητα: ένας στους τρεις ασθενείς έχει συγγενή πρώτου βαθμού με την ίδια πάθηση.
- Μηχανικός ερεθισμός: στενά ρούχα, ξύρισμα, αποτρίχωση με κερί, τριβή από ζώνες και εσώρουχα.
- Ζέστη και εφίδρωση: το ελληνικό καλοκαίρι είναι για πολλούς ασθενείς η εποχή των εξάρσεων.
Γιατί δεν πρέπει να περιμένετε
Οι ουλές δεν αναστρέφονται και τα εγκατεστημένα συρίγγια σπάνια κλείνουν χωρίς επέμβαση. Το όφελος της έγκαιρης διάγνωσης είναι ακριβώς αυτό: να ελεγχθεί η φλεγμονή πριν αφήσει μόνιμα σημάδια. Η νόσος συνδέεται επίσης με άλλα προβλήματα υγείας που αξίζει να ελεγχθούν μαζί με το δέρμα: μεταβολικό σύνδρομο και διαβήτη τύπου 2, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου (κυρίως νόσο Crohn, όταν οι βλάβες βρίσκονται γύρω από τον πρωκτό) και σοβαρή ακμή. Ο χρόνιος πόνος και η δυσοσμία επιβαρύνουν και την ψυχική υγεία. Η κατάθλιψη και το άγχος είναι συχνά στους ασθενείς και χρειάζονται φροντίδα εξίσου με τις βλάβες.
Πώς ξεχωρίζει από τους καλόγερους και τη θυλακίτιδα
Ένας μεμονωμένος καλόγερος (δοθιήνας) είναι λοίμωξη ενός θυλάκου. Ωριμάζει, αδειάζει και επουλώνεται μέσα σε μία ή δύο εβδομάδες και συνήθως δεν επανέρχεται. Όταν οι καλόγεροι επιστρέφουν επίμονα στις ίδιες πτυχές, σκεφτείτε ιδρωταδενίτιδα. Η θυλακίτιδα δίνει μικρά, επιφανειακά σπυράκια με πύον γύρω από τις τρίχες, που περνούν γρήγορα. Στη διαπυητική ιδρωταδενίτιδα οι βλάβες είναι βαθύτερες, επιστρέφουν επίμονα στις ίδιες πτυχές, συνδέονται με σήραγγες και αφήνουν ουλές. Η ακμή μοιάζει σε μηχανισμό, αλλά προσβάλλει το πρόσωπο, την πλάτη και το στήθος, όχι τις πτυχές. Τρία στοιχεία στηρίζουν τη διάγνωση: ο τύπος της βλάβης, η θέση της και η επανάληψη.
Διάγνωση και στάδια
Η διάγνωση είναι κλινική. Ο δερματολόγος εξετάζει τις πάσχουσες περιοχές, ρωτά πόσο συχνά επιστρέφουν οι βλάβες και από πότε. Εξετάσεις αίματος και απεικόνιση δεν χρειάζονται για τη διάγνωση· ζητούνται για τον έλεγχο των συνοδών παθήσεων και πριν από την έναρξη συστηματικής αγωγής. Η καλλιέργεια του πύου συνήθως δεν χρειάζεται, γιατί τα μικρόβια που θα βρεθούν δεν είναι η αιτία· ζητείται μόνο αν υπάρχει υποψία δευτερογενούς λοίμωξης ή άτυπη εικόνα. Υπερηχογράφημα δέρματος ζητείται ενίοτε για να φανούν σήραγγες που δεν διακρίνονται με το μάτι.
Για τη βαρύτητα χρησιμοποιείται η κλίμακα Hurley:
- Στάδιο I: μεμονωμένα ή πολλαπλά αποστήματα, χωρίς συρίγγια και ουλές.
- Στάδιο II: υποτροπιάζοντα αποστήματα με συρίγγια και ουλές, χωρισμένα από υγιές δέρμα.
- Στάδιο III: πολλαπλά διασυνδεόμενα συρίγγια και αποστήματα σε ολόκληρη την περιοχή.
Οι περισσότεροι ασθενείς βρίσκονται στο στάδιο I ή II. Το στάδιο καθορίζει το είδος της θεραπείας, όχι το αν αξίζει να αντιμετωπιστεί: ακόμη και το στάδιο I χρειάζεται αγωγή, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος να εξελιχθεί σε στάδιο III.
Θεραπεία
Οριστική ίαση δεν υπάρχει ακόμη. Με σωστή, μακροχρόνια αντιμετώπιση όμως οι εξάρσεις αραιώνουν, ο πόνος μειώνεται και οι νέες ουλές αποφεύγονται. Το σχέδιο εξατομικεύεται ανάλογα με το στάδιο και συνήθως συνδυάζει:
- Αλλαγές στον τρόπο ζωής: η διακοπή του καπνίσματος και η απώλεια βάρους βελτιώνουν την πορεία σε πολλούς ασθενείς και ενισχύουν κάθε άλλη θεραπεία. Φαρδιά, βαμβακερά ρούχα και λιγότερη τριβή.
- Αγωγή που ορίζει ο δερματολόγος: στα ήπια στάδια τοπικά αντισηπτικά και τοπική αντιβιοτική αγωγή· στα μέτρια, αντιβιοτικά από το στόμα σε κύκλους έως 3 μηνών, με κυρίως αντιφλεγμονώδη δράση, ή ορμονική ρύθμιση στις γυναίκες. Στη μέτρια και σοβαρή νόσο οι βιολογικοί παράγοντες, ενέσιμη αγωγή που στοχεύει τη φλεγμονή, βοηθούν σημαντικά πολλούς ασθενείς με νόσο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν δυσίατη. Χορηγούνται με ειδική έγκριση και παρακολούθηση από δερματολόγο.
- Επεμβάσεις: η απλή παροχέτευση ενός επώδυνου αποστήματος ανακουφίζει άμεσα, αλλά η βλάβη σχεδόν πάντα επανέρχεται. Πιο διαρκή αποτελέσματα δίνει η αφαίρεση της «οροφής» των συριγγίων (deroofing) ή η ευρεία χειρουργική αφαίρεση των ουλοποιημένων περιοχών, συχνά σε συνδυασμό με αγωγή. Η αποτρίχωση με laser καταστρέφει τους τριχικούς θυλάκους και μειώνει τις νέες βλάβες στα πρώιμα στάδια.
- Ανακούφιση από τον πόνο και φροντίδα των βλαβών: απλά παυσίπονα, ζεστές κομπρέσες στο οζίδιο που ωριμάζει, μη κολλητικά επιθέματα στις βλάβες που τρέχουν.
Στην iDerma ο δερματολόγος αξιολογεί τις φωτογραφίες των βλαβών και το ιστορικό σας διαδικτυακά, μπορεί συνήθως να αναγνωρίσει την πάθηση, να εκτιμήσει το στάδιο και να σας δώσει σχέδιο φροντίδας μέσα σε 24 ώρες. Οι επεμβάσεις και η έναρξη βιολογικής αγωγής γίνονται από κοντά.
Καθημερινή φροντίδα
- Προτιμάτε φαρδιά, βαμβακερά ρούχα και εσώρουχα χωρίς σφιχτά λάστιχα. Αλλάζετε τα ιδρωμένα ρούχα αμέσως μετά την άσκηση.
- Πλένετε τις πτυχές απαλά με ήπιο, μη αρωματισμένο καθαριστικό ή αντισηπτικό σαπούνι που θα σας προτείνει ο γιατρός. Χωρίς τρίψιμο, χωρίς σφουγγάρια.
- Αποφεύγετε το ξύρισμα και το κερί στις πάσχουσες περιοχές. Αν χρειάζεται αποτρίχωση, ρωτήστε για laser.
- Αποφεύγετε τα έντονα αποσμητικά και τα αρώματα στις μασχάλες τις περιόδους έξαρσης.
- Το καλοκαίρι κρατάτε τις πτυχές στεγνές: ελαφριά ρούχα, σκιά τις μεσημεριανές ώρες, αλλαγή μαγιό μετά το μπάνιο.
- Μην πιέζετε και μην τρυπάτε τα οζίδια μόνοι σας. Η πίεση σπρώχνει τη φλεγμονή βαθύτερα και αφήνει περισσότερες ουλές.
Πότε χρειάζεται άμεση εξέταση
Ένα οζίδιο που μεγαλώνει γρήγορα με πυρετό, ρίγος, εκτεταμένη ερυθρότητα που απλώνεται γύρω από τη βλάβη ή έντονο πόνο που δεν ελέγχεται με απλά παυσίπονα: αυτό χρειάζεται εξέταση από κοντά, σε ιατρείο ή στα επείγοντα, την ίδια ημέρα, γιατί μπορεί να πρόκειται για βαθιά λοίμωξη. Ξεχωριστή περίπτωση είναι μια χρόνια πληγή στην περιπρωκτική περιοχή που, μετά από πολλά χρόνια νόσου, αλλάζει μορφή ή αιμορραγεί: δεν είναι επείγον, χρειάζεται όμως σύντομα εξέταση από κοντά και συχνά βιοψία.
Συμπεράσματα
Επώδυνα οζίδια που επιστρέφουν στις μασχάλες, στη βουβωνική χώρα ή κάτω από το στήθος δεν είναι «κακή τύχη με τους καλόγερους». Μπορεί να πρόκειται για διαπυητική ιδρωταδενίτιδα, μια πάθηση με όνομα, στάδια και αποτελεσματικές θεραπείες. Όσο νωρίτερα αναγνωριστεί, τόσο λιγότερες ουλές μένουν. Αν αναγνωρίζετε την εικόνα, στείλτε φωτογραφίες στον δερματολόγο της iDerma και πάρτε μια πρώτη εκτίμηση χωρίς να περιμένετε ραντεβού.
Πηγή φωτογραφίας: Alharbi et al., CC BY 2.0, μέσω Wikimedia Commons.






