Δερματικές παθήσειςΑκτινική κεράτωση: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

Ακτινική κεράτωση: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

Η ακτινική κεράτωση (ηλιακή κεράτωση, στην ελληνική βιβλιογραφία και «ακτινική υπερκεράτωση») είναι μια τραχιά, λεπιδώδης κηλίδα που εμφανίζεται στο δέρμα μετά από χρόνια αθροιστικής έκθεσης στον ήλιο. Θεωρείται προκαρκινική βλάβη: οι περισσότερες κηλίδες μένουν ακίνδυνες, ένα μέρος τους όμως μπορεί με τον χρόνο να εξελιχθεί σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα. Σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, με τόσες ώρες ηλιοφάνειας, η ακτινική κεράτωση δεν είναι απλώς αισθητικό ζήτημα. Είναι ένδειξη ότι το δέρμα έχει «χρεωθεί» πολύ ήλιο και χρειάζεται τακτικό έλεγχο.

Πώς μοιάζει

  • Τραχύτητα: συχνά την ψηλαφάτε πριν τη δείτε. Θυμίζει γυαλόχαρτο.
  • Χρώμα: ροζ, κοκκινωπό, καστανό ή στο χρώμα του δέρματος, με ξηρά λέπια ή λεπτή κρούστα.
  • Μέγεθος: συνήθως από λίγα χιλιοστά έως ένα εκατοστό, σπανιότερα μεγαλύτερη, με ασαφή όρια. Σπάνια είναι μία μόνο, συχνά υπάρχουν αρκετές στην ίδια περιοχή.
  • Αίσθηση: άλλοτε τίποτα, άλλοτε κνησμός, τσούξιμο ή ευαισθησία. Σκαλώνει στα ρούχα ή στην πετσέτα.
  • Πορεία: η κρούστα «φεύγει» με το τρίψιμο και ξανασχηματίζεται στο ίδιο σημείο μετά από εβδομάδες.

Οι συνηθέστερες θέσεις είναι όσες εκτίθενται περισσότερο στον ήλιο: το πρόσωπο, ιδίως το μέτωπο, η μύτη και τα ζυγωματικά, τα αυτιά, το τριχωτό της κεφαλής όπου τα μαλλιά έχουν αραιώσει, ο λαιμός και το ντεκολτέ, οι πήχεις και η ράχη των χεριών. Στους άνδρες που έχασαν νωρίς τα μαλλιά τους, το τριχωτό είναι η κλασική θέση. Όταν προσβάλλεται το χείλος, σχεδόν πάντα το κάτω, η κατάσταση λέγεται ακτινική χειλίτιδα: το χείλος μένει μόνιμα ξηρό, σκασμένο και σκληρό και δεν ανταποκρίνεται στα απλά ενυδατικά.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Αιτία είναι η υπεριώδης ακτινοβολία που έχει αθροιστεί σε όλη τη ζωή. Δεν ευθύνεται το τελευταίο καλοκαίρι, αλλά οι δεκαετίες ηλιοθεραπείας, δουλειάς και ζωής στον ήλιο. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος:

  • σε ανοιχτόχρωμο δέρμα που κοκκινίζει εύκολα και μαυρίζει δύσκολα, σε ανοιχτόχρωμα μάτια και ξανθά ή κόκκινα μαλλιά,
  • μετά τα 40–50, όταν έχει πια συσσωρευτεί αρκετή ηλιακή έκθεση,
  • σε όσους δουλεύουν ή ζουν στον ήλιο: αγρότες, ψαράδες, ναυτικούς, οικοδόμους, επαγγελματίες οδηγούς, αλλά και όσους κάνουν για χρόνια θαλάσσια σπορ,
  • σε όσους χρησιμοποιούν σολάριουμ,
  • σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό, π.χ. μετά από μεταμόσχευση οργάνου, όπου οι βλάβες είναι περισσότερες και εξελίσσονται πιο εύκολα,
  • σε όσους έχουν ήδη ιστορικό καρκίνου του δέρματος.

Γιατί να μην περιμένετε

Ένα μέρος των ακτινικών κερατώσεων εξελίσσεται σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα, τον δεύτερο συχνότερο καρκίνο του δέρματος. Η Ελληνική Δερματολογική και Αφροδισιολογική Εταιρεία περιγράφει την ακτινική κεράτωση ως προκαρκινική βλάβη που, αν μείνει χωρίς θεραπεία, μπορεί σταδιακά να εξελιχθεί σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα. Για μία μεμονωμένη κηλίδα ο κίνδυνος είναι μικρός. Όταν όμως οι κηλίδες είναι πολλές, πάνω από δέκα, η πιθανότητα να εμφανιστεί κάποια στιγμή ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα υπολογίζεται, σύμφωνα με το DermNet, γύρω στο 10–15%. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει εκ των προτέρων ποια κηλίδα θα εξελιχθεί σε καρκίνο, γι' αυτό οι βλάβες αντιμετωπίζονται και παρακολουθούνται, αντί απλώς να καταγράφονται. Το ζήτημα δεν είναι μόνο η μία κηλίδα αλλά και η περιοχή γύρω της: το δέρμα με πολλές κερατώσεις έχει δεχθεί την ίδια ακτινοβολία παντού, και εκεί ο κίνδυνος είναι διάχυτος. Οι γιατροί το ονομάζουν «πεδίο καρκινογένεσης».

Πηγαίνετε αμέσως στον δερματολόγο αν μια κηλίδα παχαίνει, πονά, αιμορραγεί, μεγαλώνει γρήγορα, σχηματίζει πληγή ή δεν επουλώνεται για εβδομάδες. Αυτά είναι τα σημάδια ότι μπορεί να έχει ήδη εξελιχθεί σε καρκίνο.

Πώς ξεχωρίζει από άλλες βλάβες

Η σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση της μοιάζει, αλλά είναι εντελώς καλοήθης: συνήθως πιο σκούρα, με λιπαρή, «κολλημένη» όψη, σαν να μπορείτε να την ξεκολλήσετε με το νύχι. Το βασικοκυτταρικό καρκίνωμα εμφανίζεται συχνά στις ίδιες περιοχές, ως γυαλιστερό οζίδιο ή ως πληγή που δεν κλείνει. Οι σκουρόχρωμες κηλίδες πρέπει να διακρίνονται από το μελάνωμα, και κάθε ελιά που αλλάζει αξιολογείται ξεχωριστά. Μια παχιά, σκληρή ή εξελκωμένη βλάβη μπορεί να είναι ήδη ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα. Με γυμνό μάτι οι διαφορές είναι λεπτές. Τις αποσαφηνίζει συνήθως η δερματοσκόπηση.

Διάγνωση

Ο δερματολόγος θέτει συνήθως τη διάγνωση με την εξέταση και τη δερματοσκόπηση, δηλαδή με μεγέθυνση της βλάβης με ειδικό φακό. Βιοψία γίνεται όταν η εικόνα δεν είναι τυπική, όταν η κηλίδα είναι παχιά ή σκληρή στη βάση της, όταν πονά ή αιμορραγεί, ή όταν δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία, ώστε να αποκλειστεί ο καρκίνος. Στην εξέταση ελέγχεται όλο το δέρμα που έχει εκτεθεί στον ήλιο, όχι μόνο το σημείο που σας ενοχλεί: πολύ συχνά υπάρχουν και άλλες βλάβες, ορατές ή μόνο ψηλαφητές.

Μια πρώτη εκτίμηση μπορεί να γίνει και online. Με ευκρινείς φωτογραφίες ο δερματολόγος της iDerma μπορεί να πει αν η κηλίδα θυμίζει ακτινική κεράτωση, πόσο επείγον είναι το ραντεβού και τι να προσέξετε ως τότε. Η οριστική διάγνωση, όμως, χρειάζεται δερματοσκόπηση από κοντά και, όπου απαιτείται, βιοψία.

Θεραπεία

Η μέθοδος επιλέγεται με βάση τον αριθμό, το πάχος και τη θέση των βλαβών, αλλά και το πόσο εκτεταμένη είναι η ηλιακή βλάβη γύρω τους:

  • Κρυοθεραπεία (ψύξη με υγρό άζωτο): η συνηθέστερη επιλογή για λίγες, μεμονωμένες κηλίδες. Ο ιστός παγώνει, σχηματίζεται φουσκάλα ή κρούστα και πέφτει μέσα σε 1–2 εβδομάδες. Μπορεί να αφήσει ανοιχτόχρωμο σημάδι.
  • Θεραπεία «πεδίου»: όταν οι βλάβες είναι πολλές, ο δερματολόγος συστήνει τοπική αγωγή που απλώνεται σε όλη την περιοχή με ηλιακή βλάβη για ορισμένες εβδομάδες. Δρα και στις βλάβες που δεν φαίνονται ακόμη. Το δέρμα κοκκινίζει, ξεφλουδίζει και ερεθίζεται όσο διαρκεί η θεραπεία. Αυτό είναι αναμενόμενο και υποχωρεί.
  • Φωτοδυναμική θεραπεία: μια φωτοευαισθητοποιός ουσία απλώνεται στην περιοχή και ενεργοποιείται με ειδικό φως. Κατάλληλη για μεγαλύτερες επιφάνειες, συχνά στο πρόσωπο και το τριχωτό, με καλό αισθητικό αποτέλεσμα.
  • Απόξεση, εφαπτομενική αφαίρεση (shave) ή άλλες επεμβατικές μέθοδοι: για μεμονωμένες παχιές κηλίδες, συχνά με ταυτόχρονη λήψη ιστού για ιστολογική εξέταση.

Μετά τη θεραπεία το δέρμα μένει κόκκινο και ευαίσθητο: για μέρες μετά την κρυοθεραπεία ή τη φωτοδυναμική θεραπεία, για εβδομάδες όσο διαρκεί η τοπική θεραπεία πεδίου. Επειδή η ηλιακή βλάβη που έχει αθροιστεί δεν εξαφανίζεται, η φροντίδα δεν τελειώνει με την αφαίρεση των κηλίδων που ήδη υπάρχουν: χρειάζεται τακτική επανεξέταση, συνήθως μία φορά τον χρόνο, και συχνότερα σε όσους έχουν πολλές βλάβες ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Οι δερματολόγοι της iDerma μπορούν να αξιολογήσουν τις κηλίδες, να επιλέξουν τη θεραπεία στο ιατρείο και να προγραμματίσουν την παρακολούθηση. Η online εκτίμηση είναι το πρώτο βήμα, για να μάθετε γρήγορα αν και πόσο επείγει το ραντεβού.

Πρόληψη

  • Αντηλιακό ευρέος φάσματος με δείκτη τουλάχιστον 30 κάθε μέρα, όλο τον χρόνο, σε πρόσωπο, αυτιά, λαιμό, ράχη χεριών και στο τριχωτό όπου τα μαλλιά έχουν αραιώσει. Στην Ελλάδα ο ήλιος «δουλεύει» και τον χειμώνα.
  • Αποφύγετε τον ήλιο τις μεσημεριανές ώρες, από τις 11 έως τις 4 το καλοκαίρι. Επιλέξτε σκιά, πλατύγυρο καπέλο και ρούχα που καλύπτουν.
  • Αποφύγετε εντελώς το σολάριουμ.
  • Ελέγχετε το δέρμα σας μία φορά τον μήνα και δείξτε στον δερματολόγο κάθε τραχιά κηλίδα που δεν φεύγει σε λίγες εβδομάδες.
  • Αν έχετε ήδη διαγνωσμένη ακτινική κεράτωση, ο ετήσιος δερματολογικός έλεγχος είναι μέρος της θεραπείας.

Πηγή φωτογραφίας: Future FamDoc, CC BY-SA 4.0, μέσω Wikimedia Commons.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι καρκίνος η ακτινική κεράτωση;
Όχι, είναι προκαρκινική βλάβη. Η ίδια η κηλίδα δεν είναι ακόμη διηθητικός καρκίνος του δέρματος, δείχνει όμως ότι το δέρμα έχει υποστεί σημαντική ηλιακή βλάβη, και ένα μέρος τέτοιων κηλίδων μπορεί με τον χρόνο να εξελιχθεί σε ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα. Γι' αυτό οι κηλίδες αντιμετωπίζονται και παρακολουθούνται.
Φεύγει μόνη της η ακτινική κεράτωση;
Κάποιες κηλίδες μπορεί να υποχωρήσουν προσωρινά, ιδίως αν μειωθεί η έκθεση στον ήλιο, συνήθως όμως επανέρχονται ή εμφανίζονται νέες. Επειδή δεν μπορεί να προβλεφθεί ποια θα εξελιχθεί, κάθε κηλίδα αξιολογείται από δερματολόγο.
Πώς ξεχωρίζω την ακτινική από τη σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση;
Η ακτινική κεράτωση είναι τραχιά, ξηρή, συχνά ροζ και την ψηλαφάτε πιο εύκολα απ' ό,τι τη βλέπετε. Η σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση είναι συνήθως πιο σκούρα, με λιπαρή επιφάνεια, και μοιάζει σαν κολλημένη πάνω στο δέρμα. Στη διάκριση βοηθά η δερματοσκόπηση και, όταν χρειάζεται, η βιοψία.
Πονάει η θεραπεία;
Η κρυοθεραπεία είναι σύντομη και συνήθως καλά ανεκτή. Στην κρυοθεραπεία νιώθετε κάψιμο για λίγα δευτερόλεπτα έως λίγα λεπτά, μετά μπορεί να σχηματιστεί φουσκάλα και έπειτα κρούστα. Στη φωτοδυναμική θεραπεία ο φωτισμός της περιοχής συχνά προκαλεί έντονο κάψιμο, που όμως διαρκεί λίγα λεπτά. Πείτε το στον γιατρό, μπορεί να κάνει ένα διάλειμμα ή να δροσίσει το δέρμα. Μετά τη φωτοδυναμική θεραπεία το δέρμα μένει κόκκινο και ευαίσθητο για μερικές ημέρες. Η τοπική θεραπεία «πεδίου» διαρκεί εβδομάδες και σε όλο αυτό το διάστημα το δέρμα κοκκινίζει, ξεφλουδίζει και ερεθίζεται. Η αντίδραση υποχωρεί 1–2 εβδομάδες μετά το τέλος της.
Θα ξαναβγούν κηλίδες μετά τη θεραπεία;
Μπορεί, γιατί η ηλιακή βλάβη που έχει αθροιστεί σε όλη τη ζωή δεν εξαφανίζεται. Γι' αυτό μετά τη θεραπεία έχουν σημασία η σταθερή αντηλιακή προστασία και η τακτική παρακολούθηση του δέρματος, ώστε νέες βλάβες να εντοπίζονται νωρίς.
Πότε πρέπει να πάω επειγόντως;
Όταν η κηλίδα παχαίνει, αιμορραγεί, πονά, μεγαλώνει γρήγορα, σχηματίζει πληγή ή δεν επουλώνεται για μερικές εβδομάδες. Τέτοια σημάδια μπορεί να σημαίνουν ότι η βλάβη έχει ήδη εξελιχθεί σε καρκίνο του δέρματος και πρέπει να εξεταστεί χωρίς καθυστέρηση.
Μπορεί να εκτιμηθεί online;
Ναι, ως πρώτο βήμα. Με ευκρινείς φωτογραφίες σε καλό φως, ο δερματολόγος μπορεί να πει αν η κηλίδα θυμίζει ακτινική κεράτωση, πόσο επείγει το ραντεβού και τι να προσέξετε ως τότε. Η οριστική διάγνωση και η επιλογή θεραπείας χρειάζονται δερματοσκόπηση από κοντά και, όπου απαιτείται, βιοψία.
Είναι μεταδοτική;
Όχι. Η ακτινική κεράτωση δεν προκαλείται από μικρόβιο ή ιό, αλλά οφείλεται στη βλάβη που προκαλεί η υπεριώδης ακτινοβολία στα κύτταρα του δέρματος. Δεν μεταδίδεται με την επαφή από άτομο σε άτομο.
Ακόμη αβέβαιοι;

Ένας δερματολόγος συντάσσει ένα σχέδιο ειδικά για το δέρμα σας.

Όχι άλλη έτοιμη κρέμα — η διάγνωση ενός πιστοποιημένου ειδικού και ένα προσωπικό σχέδιο θεραπείας, μέσα σε 24 ώρες.

Έναρξη διαβούλευσης
Προσωπικό σχέδιο θεραπείας
24ω
Διάγνωση
Σχέδιο θεραπείας
Συστάσεις
iDerma
Πιστοποιημένη δερματολόγος

Άρθρο από

Anna Tunkeviča

Ιατρικός έλεγχος περιεχομένου από

Eleni Valiri(Δερματολόγος)

Τα υπόλοιπα άρθρα μας

Έκζεμα στα χέρια: αίτια, τύποι, συμπτώματα και θεραπεία

Έκζεμα στα χέρια και στα δάχτυλα: ερεθιστικό, αλλεργικό, ατοπικό ή δυσιδρωσικό; Δείτε τα αίτια, πώς ξεχωρίζει από μύκητα και ψωρίαση και τι βοηθά στη θεραπεία.

Ονυχόλυση (αποκόλληση του νυχιού): αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Ονυχόλυση: το νύχι ξεκολλάει από την κοίτη και ασπρίζει. Πώς ξεχωρίζει από μύκητες και ψωρίαση, πότε χρειάζεται δερματολόγο και πότε ξαναφυτρώνει υγιές νύχι.

Διαπυητική ιδρωταδενίτιδα: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

Διαπυητική ιδρωταδενίτιδα: επώδυνα οζίδια που επιστρέφουν στις μασχάλες και στη βουβωνική χώρα. Πώς ξεχωρίζει από τους καλόγερους και πώς αντιμετωπίζεται.

Υπεριδρωσία (υπερβολική εφίδρωση): αίτια, τύποι και θεραπεία

Υπεριδρωσία: γιατί ιδρώνετε υπερβολικά, πότε είναι σημάδι άλλης πάθησης, ποιες θεραπείες βοηθούν (αντιιδρωτικά, ιοντοφόρηση, ενέσεις) και πότε να δείτε γιατρό.