Δερματικές παθήσειςΑτοπική δερματίτιδα σε μωρά και παιδιά: συμπτώματα, αιτίες και φροντίδα

Ατοπική δερματίτιδα σε μωρά και παιδιά: συμπτώματα, αιτίες και φροντίδα

Η ατοπική δερματίτιδα (ατοπικό έκζεμα) είναι η συχνότερη χρόνια δερματοπάθεια της παιδικής ηλικίας. Αφορά το 10–20% των παιδιών, ενώ η Ελληνική Δερματολογική και Αφροδισιολογική Εταιρεία (ΕΔΑΕ) αναφέρει ελληνικές μελέτες με ποσοστά έως 30%. Στα περισσότερα παιδιά ξεκινά μέσα στον πρώτο χρόνο ζωής, συχνά πριν κλείσουν τους έξι μήνες. Το δέρμα είναι ξηρό, ευαίσθητο και με έντονη φαγούρα (κνησμό), με εξάρσεις που χαλούν τον ύπνο, το φαγητό και τη διάθεση όλης της οικογένειας. Το ενθαρρυντικό είναι ότι με σωστή καθημερινή φροντίδα οι περισσότερες εξάρσεις ελέγχονται και περίπου 7 στα 10 παιδιά ξεπερνούν την πάθηση πριν από την εφηβεία.

Τι είναι η ατοπική δερματίτιδα στα παιδιά

Η ρίζα του προβλήματος είναι ο δερματικός φραγμός. Πολλά παιδιά με ατοπική δερματίτιδα έχουν λιγότερη φιλαγγρίνη, μια πρωτεΐνη που «δένει» τα κύτταρα της εξωτερικής στιβάδας του δέρματος. Χωρίς αρκετή φιλαγγρίνη, το δέρμα χάνει νερό, στεγνώνει και αφήνει ερεθιστικές ουσίες, αλλεργιογόνα και μικρόβια να περάσουν ευκολότερα. Το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά υπερβολικά σε αυτά τα ερεθίσματα και το αποτέλεσμα είναι φλεγμονή: ερυθρότητα, φαγούρα, απολέπιση και, στις έντονες φάσεις, υγρό που «τρέχει» από το δέρμα.

Η ατοπική δερματίτιδα είναι συχνά ο πρώτος σταθμός της λεγόμενης «ατοπικής πορείας». Σύμφωνα με την ΕΔΑΕ, τα παιδιά που εμφανίζουν τη νόσο έως τα δύο τους χρόνια έχουν περίπου 50% πιθανότητα να αναπτύξουν αργότερα άσθμα ή αλλεργική ρινίτιδα. Δεν θα γίνει αλλεργικό κάθε παιδί με έκζεμα, αξίζει όμως παρακολούθηση.

Σε 8 στις 10 περιπτώσεις η νόσος είναι ήπια ή μέτρια. Ακόμη και τότε, όμως, η ατοπική δερματίτιδα χρειάζεται σταθερή φροντίδα, γιατί το δέρμα μένει πιο ευαίσθητο από το φυσιολογικό και στα διαστήματα ύφεσης.

Ατοπική δερματίτιδα σε βρέφος: ερυθρές, ξηρές κηλίδες στον κορμόΑτοπική δερματίτιδα στα μάγουλα βρέφους με ερυθρότητα και κρούστεςΣημάδια από ξύσιμο: εκδορές και μικρές κρούστες στο μπράτσο παιδιού με ατοπικό έκζεμαΞηρό, ερεθισμένο δέρμα στη ράχη του χεριού βρέφους με ατοπική δερματίτιδα

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Δεν υπάρχει μία αιτία. Συνδυάζονται η κληρονομικότητα, τα χαρακτηριστικά του δερματικού φραγμού και το περιβάλλον στο οποίο ζει το παιδί.

  • Κληρονομικότητα: όταν ο ένας γονέας έχει ατοπική δερματίτιδα, το παιδί έχει περίπου 56% πιθανότητα να την εμφανίσει· όταν την έχουν και οι δύο γονείς, η πιθανότητα φτάνει το 81% (ΕΔΑΕ). Το άσθμα ή η αλλεργική ρινίτιδα στην οικογένεια αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο.
  • Ξηρό, λεπτό δέρμα: ένα δέρμα που από τη φύση του συγκρατεί λιγότερη υγρασία ερεθίζεται και φλεγμαίνει ευκολότερα.
  • Αλλεργιογόνα του περιβάλλοντος: ακάρεα της οικιακής σκόνης, που ευδοκιμούν στα υγρά παραθαλάσσια σπίτια, γύρη (ελιά, αγρωστώδη, περδικάκι), τρίχωμα ζώων και, σε ορισμένα παιδιά, συγκεκριμένα τρόφιμα. Τα τρόφιμα από μόνα τους δεν προκαλούν έκζεμα· σε παιδιά με αποδεδειγμένη τροφική αλλεργία μπορεί να πυροδοτήσουν εξάρσεις.
  • Ερεθιστικοί παράγοντες: μάλλινα και τραχιά υφάσματα, συνθετικές ίνες, αρωματισμένα απορρυπαντικά και μαλακτικά ρούχων, σαπούνια και αφρόλουτρα, το χλώριο της πισίνας, ακόμη και η άμμος ή το αλάτι της θάλασσας πάνω σε σκασμένο δέρμα.
  • Κλίμα και μικροκλίμα του σπιτιού: η ξηρή ατμόσφαιρα από το καλοριφέρ ή το κλιματιστικό, η έντονη εφίδρωση στον καύσωνα, το πολύ ζεστό μπάνιο και οι απότομες αλλαγές θερμοκρασίας.
  • Λοιμώξεις: το ατοπικό δέρμα αποικίζεται συχνά από χρυσίζοντα σταφυλόκοκκο, που επιδεινώνει τη φλεγμονή. Ιογενείς λοιμώξεις, όπως ο απλός έρπης και η μολυσματική τέρμινθος, εξαπλώνονται επίσης ευκολότερα πάνω του.
  • Ψυχολογική ένταση: η κούραση, ο κακός ύπνος και το άγχος (ένα νέο σχολείο, ένα νέο αδελφάκι) πυροδοτούν εξάρσεις σε αρκετά παιδιά.

Συμπτώματα ανά ηλικία και φάση

Η εικόνα αλλάζει καθώς το παιδί μεγαλώνει. Το κοινό στοιχείο σε κάθε ηλικία είναι η φαγούρα: συχνά προηγείται του εξανθήματος και το ξύσιμο είναι αυτό που κάνει το δέρμα να φαίνεται πληγωμένο.

  • Βρέφη (συνήθως από τους 3–6 μήνες): κόκκινες, τραχιές πλάκες στα μάγουλα, στο μέτωπο και στο τριχωτό της κεφαλής, που μπορεί να «τρέχουν» υγρό και να σχηματίζουν κρούστες. Ακολουθούν ο λαιμός, ο κορμός και οι εξωτερικές (εκτατικές) επιφάνειες των χεριών και των ποδιών, επειδή το μωρό τρίβεται πάνω στο στρώμα όταν μπουσουλάει. Η περιοχή της πάνας συνήθως μένει καθαρή, γιατί η πάνα κρατά υγρασία. Το βρέφος είναι ανήσυχο, ξυπνά συχνά και τρίβει το κεφάλι του στο σεντόνι, με αποτέλεσμα να αραιώνουν προσωρινά τα μαλλιά στο πίσω μέρος.
  • Νήπια και παιδιά σχολικής ηλικίας: οι βλάβες μετακινούνται στις πτυχές, δηλαδή στο εσωτερικό των αγκώνων, πίσω από τα γόνατα, στους καρπούς, στους αστραγάλους, στον λαιμό και γύρω από τα μάτια. Το σάλιο και τα τρόφιμα ερεθίζουν το δέρμα γύρω από το στόμα και το πιγούνι. Το δέρμα είναι ξηρό, σκάει εύκολα και γεμίζει εκδορές (γρατζουνιές) και μικρές κρούστες από το ξύσιμο.
  • Έξαρση: το δέρμα γίνεται έντονα κόκκινο, ζεστό, πρησμένο, με μικρές φυσαλίδες και υγρό. Η φαγούρα είναι αφόρητη, το παιδί ξύνεται μέχρι να ματώσει και ο κίνδυνος λοίμωξης αυξάνεται.
  • Χρόνια πορεία: από το συνεχές τρίψιμο το δέρμα σκληραίνει και παχαίνει (λειχηνοποίηση), με έντονο δερματικό ανάγλυφο, κυρίως στις πτυχές. Σε πιο σκούρες επιδερμίδες μένουν συχνά πιο ανοιχτόχρωμες ή πιο σκούρες κηλίδες μετά τη φλεγμονή, που υποχωρούν αργά.

Στα παιδιά σχολικής ηλικίας συνυπάρχουν συχνά και δευτερεύοντα σημεία ατοπίας: ανοιχτόχρωμες, ξηρές κηλίδες στα μάγουλα (λευκή πιτυρίαση), τραχιά σπυράκια στα μπράτσα (θυλακική υπερκεράτωση), μια διπλή πτυχή στα κάτω βλέφαρα και έντονες γραμμές στις παλάμες.

Σημάδια λοίμωξης που χρειάζονται άμεση εκτίμηση: κίτρινες κρούστες στο χρώμα του μελιού, σπυράκια με πύο (φλύκταινες), δέρμα που πονά ή είναι ζεστό και πρησμένο, πυρετός ή ξαφνική εξάπλωση του εξανθήματος. Ομάδες μικρών, ομοιόμορφων φυσαλίδων που σπάνε και αφήνουν στρογγυλές διαβρώσεις σαν «τρύπες», μαζί με πυρετό και κακουχία, μπορεί να σημαίνουν ερπητικό έκζεμα, μια επιπλοκή από τον ιό του απλού έρπητα που χρειάζεται επείγουσα θεραπεία.

Πότε να απευθυνθείτε σε γιατρό

Κλείστε ραντεβού με δερματολόγο ή παιδίατρο όταν:

  • η φαγούρα, η ερυθρότητα ή το υγρό από το δέρμα εμποδίζουν τον ύπνο, το φαγητό ή το παιχνίδι,
  • παρά τη σχολαστική καθημερινή φροντίδα, το εξάνθημα επανέρχεται ή εξαπλώνεται,
  • υποψιάζεστε λοίμωξη (πύο, κίτρινες κρούστες, πόνος, πυρετός),
  • δεν είναι σαφές τι πυροδοτεί τις εξάρσεις,
  • χρειάζεστε ένα ασφαλές σχέδιο φροντίδας και θεραπείας, προσαρμοσμένο στην ηλικία του παιδιού.

Αν το παιδί έχει πυρετό και εκτεταμένες φυσαλίδες, ή φαίνεται άρρωστο, μην περιμένετε το ραντεβού: απευθυνθείτε την ίδια μέρα στον παιδίατρο ή στα παιδιατρικά επείγοντα.

Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, η ατοπική δερματίτιδα είναι από τις παθήσεις που εκτιμώνται αξιόπιστα και εξ αποστάσεως. Καθαρές φωτογραφίες των βλαβών και μια σύντομη περιγραφή (πότε ξεκίνησε, τι χρησιμοποιείτε, πώς κοιμάται το παιδί) αρκούν για μια πρώτη εκτίμηση. Οι δερματολόγοι της iDerma απαντούν διαδικτυακά μέσα σε 24 ώρες, με συγκεκριμένο σχέδιο φροντίδας για το σπίτι και οδηγίες για το πότε χρειάζεται εξέταση διά ζώσης.

Διάγνωση

Η διάγνωση είναι κλινική. Ο δερματολόγος εξετάζει το δέρμα και παίρνει λεπτομερές ιστορικό: πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματα, πού εντοπίζονται, τι τα χειροτερεύει, τι βοηθά, πώς φροντίζεται το δέρμα, αν υπάρχει ατοπία στην οικογένεια. Εργαστηριακές εξετάσεις συνήθως δεν χρειάζονται.

Όταν υπάρχει λόγος, μπορεί να ζητηθούν:

  • Αλλεργιολογικός έλεγχος: δερματικές δοκιμασίες νυγμού ή μέτρηση ειδικών αντισωμάτων στο αίμα, μόνο όταν το ιστορικό παραπέμπει σαφώς σε ένα τρόφιμο ή ένα αλλεργιογόνο του περιβάλλοντος. Ο «τυφλός» έλεγχος όλων των παιδιών δεν συνιστάται: δίνει ψευδώς θετικά αποτελέσματα και οδηγεί σε άσκοπες δίαιτες.
  • Επιδερμιδικές δοκιμασίες (patch tests): όταν το έκζεμα δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία ή εντοπίζεται σε ασυνήθιστα σημεία, για να αποκλειστεί η δερματίτιδα εξ επαφής.
  • Καλλιέργεια από το δέρμα: όταν υπάρχει υποψία λοίμωξης που δεν υποχωρεί.
  • Βιοψία δέρματος: σπάνια, μόνο όταν η διάγνωση παραμένει αμφίβολη.

Ο δερματολόγος θα διακρίνει επίσης την ατοπική δερματίτιδα από παθήσεις που της μοιάζουν:

ΠάθησηΤι τη διακρίνει από την ατοπική δερματίτιδα
Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα του βρέφους («νινίδα»)Ξεκινά τις πρώτες εβδομάδες ζωής, με κίτρινα λιπαρά λέπια στο τριχωτό, στα φρύδια και στις πτυχές της πάνας. Συνήθως δεν προκαλεί φαγούρα και υποχωρεί μόνη της μέσα σε λίγους μήνες.
Δερματίτιδα εξ επαφήςΠεριορίζεται εκεί όπου ακούμπησε ο ερεθιστικός ή αλλεργιογόνος παράγοντας: το κούμπωμα της πάνας, ένα κόσμημα, ένα υγρό μαντιλάκι.
ΨώραΈντονη νυχτερινή φαγούρα που εμφανίστηκε ξαφνικά, συχνά και σε άλλα μέλη της οικογένειας· μικρές γραμμές ανάμεσα στα δάχτυλα, στους καρπούς και, στα βρέφη, στις παλάμες και στα πέλματα.
ΨωρίασηΣαφώς αφοριζόμενες, παχιές πλάκες με ασημί λέπια, συχνά στους αγκώνες, στα γόνατα, στο τριχωτό και στην περιοχή της πάνας· η φαγούρα είναι ηπιότερη.
Ιχθύαση και άλλες κληρονομικές ξηροδερμίεςΓενικευμένη απολέπιση σαν «λέπια ψαριού» από τη γέννηση ή τους πρώτους μήνες, χωρίς τις τυπικές φλεγμονώδεις εξάρσεις.

Θεραπεία

Η θεραπεία είναι πάντα εξατομικευμένη και στηρίζεται σε τέσσερις άξονες: καθημερινή φροντίδα του δέρματος, έλεγχο των εξάρσεων, αποφυγή των ερεθιστικών παραγόντων και πρόληψη των λοιμώξεων. Στόχος είναι να αποκατασταθεί ο φραγμός, να μειωθούν η φαγούρα και οι εξάρσεις και να ξανακοιμηθεί ήσυχα το παιδί (και οι γονείς του).

  • Καθημερινή ενυδάτωση, η βάση όλων: σύντομο μπάνιο 5–10 λεπτών με χλιαρό νερό και καθαριστικό χωρίς σαπούνι και άρωμα. Μέσα σε 3–5 λεπτά από το μπάνιο, όσο το δέρμα είναι ακόμη νωπό, απλώνετε άφθονο μαλακτικό (ενυδατικό) σε όλο το σώμα, όχι μόνο στις βλάβες. Η εφαρμογή επαναλαμβάνεται τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα, και πιο συχνά στις πτυχές και στα σημεία που στεγνώνουν γρήγορα. Σκευάσματα με ουρία ή γαλακτικό οξύ βοηθούν στο πολύ ξηρό δέρμα των μεγαλύτερων παιδιών, αλλά μπορεί να τσούζουν στα βρέφη και σε σκασμένο δέρμα· ρωτήστε τον δερματολόγο ποιο ταιριάζει στην ηλικία του παιδιού.
  • Αντιφλεγμονώδης αγωγή στις εξάρσεις: όταν το δέρμα κοκκινίζει και προκαλεί φαγούρα, τα μαλακτικά δεν αρκούν. Ο γιατρός χορηγεί τοπική αντιφλεγμονώδη αγωγή, σε μορφή κρέμας ή αλοιφής, με ισχύ κατάλληλη για την ηλικία και την περιοχή του σώματος· για το πρόσωπο και τις πτυχές υπάρχουν ηπιότερες εναλλακτικές. Εφαρμόζεται ακριβώς όπως ορίστηκε: στην περιοχή και για όσες μέρες είπε ο γιατρός, και αποκλιμακώνεται όταν ηρεμήσει το δέρμα. Στην πράξη, η θεραπεία αποτυγχάνει πολύ πιο συχνά επειδή οι γονείς φοβούνται την κρέμα παρά επειδή τη χρησιμοποιούν υπερβολικά: πολύ μικρές ποσότητες, πολύ σύντομα σχήματα και εξάρσεις που δεν σβήνουν ποτέ πλήρως.
  • Προληπτική (proactive) θεραπεία: στα παιδιά που υποτροπιάζουν συνεχώς στα ίδια σημεία, ο δερματολόγος μπορεί να προτείνει την αντιφλεγμονώδη κρέμα δύο φορές την εβδομάδα στις «ύποπτες» περιοχές, ακόμη και όταν φαίνονται καθαρές. Έτσι μειώνονται ο αριθμός και η ένταση των εξάρσεων.
  • Έλεγχος της φαγούρας: δροσερές κομπρέσες, κοντά και στρογγυλεμένα νύχια, βαμβακερά γαντάκια τη νύχτα στα βρέφη, δροσερό υπνοδωμάτιο και σταθερή ρουτίνα ύπνου. Τα αντιισταμινικά δεν θεραπεύουν το έκζεμα και δεν συνιστώνται ως ρουτίνα· αν η φαγούρα δεν αφήνει το παιδί να κοιμηθεί, ρωτήστε τον γιατρό τι μπορεί να βοηθήσει για λίγες νύχτες, αντί να δοκιμάσετε κάτι μόνοι σας.
  • Υγρές περιτυλίξεις (wet wraps): σε έντονες εξάρσεις, ο γιατρός μπορεί να σας δείξει πώς να τυλίγετε τα άκρα με μία υγρή και μία στεγνή βαμβακερή στρώση πάνω από το μαλακτικό και την κρέμα. Ενυδατώνουν βαθιά, δροσίζουν και σπάνε τον φαύλο κύκλο κνησμού–ξυσίματος μέσα σε λίγες μέρες. Γίνονται για σύντομα διαστήματα και ποτέ χωρίς να σας το έχει δείξει ο γιατρός, γιατί η κάλυψη αυξάνει την απορρόφηση της κρέμας.
  • Αντιμετώπιση λοιμώξεων: όταν προστεθεί σταφυλόκοκκος ή έρπης, χρειάζεται στοχευμένη αντιμικροβιακή ή αντιιική αγωγή, που αποφασίζει ο γιατρός. Το ερπητικό έκζεμα αντιμετωπίζεται επειγόντως.
  • Φωτοθεραπεία: για μεγαλύτερα παιδιά με συχνές εξάρσεις που δεν ελέγχονται με τα τοπικά μέσα. Γίνεται σε ιατρικό περιβάλλον, με μετρημένες δόσεις υπεριώδους ακτινοβολίας.
  • Σοβαρές μορφές: όταν η νόσος επιβαρύνει σοβαρά την ποιότητα ζωής και η τοπική θεραπεία δεν επαρκεί, ο δερματολόγος εξετάζει το ενδεχόμενο συστηματικής θεραπείας. Σήμερα υπάρχουν στοχευμένες θεραπείες (βιολογικοί παράγοντες και μικρά μόρια), ορισμένες εγκεκριμένες και για παιδιά, με καλά αποτελέσματα και ικανοποιητικό προφίλ ασφάλειας. Η απόφαση λαμβάνεται πάντα εξατομικευμένα και η θεραπεία απαιτεί τακτική παρακολούθηση.

Τι να αποφύγετε: τις «φυσικές» θεραπείες με ξίδι, λεμόνι ή αιθέρια έλαια πάνω στο έκζεμα (ερεθίζουν και ευαισθητοποιούν το δέρμα), την αλλαγή μαλακτικού κάθε εβδομάδα και τη διακοπή της αγωγής στην πρώτη βελτίωση.

Φροντίδα και πρόληψη στην καθημερινότητα

Η συνέπεια είναι πιο σημαντική από οποιοδήποτε προϊόν. Το δέρμα παραμένει ευαίσθητο και όταν φαίνεται «καλά», επομένως η φροντίδα δεν σταματά στις υφέσεις.

  • Μαλακτικό κάθε μέρα, πρωί και βράδυ, και επιπλέον μετά από κάθε επαφή με νερό. Στο σχολείο ή στον παιδικό σταθμό αφήστε ένα μικρό σωληνάριο και ενημερώστε τους δασκάλους.
  • Μπάνιο με μέτρο: χλιαρό, σύντομο, χωρίς σαπούνι και αφρόλουτρο. Σκουπίστε ταμποναριστά, όχι με τρίψιμο.
  • Θάλασσα και πισίνα: το μπάνιο στη θάλασσα συχνά ανακουφίζει το ατοπικό δέρμα, όμως το αλάτι τσούζει πάνω σε σκασμένες βλάβες. Ξεπλύνετε με γλυκό νερό αμέσως μετά τη θάλασσα ή την πισίνα και βάλτε ξανά μαλακτικό. Προτιμήστε αντηλιακά για ευαίσθητο δέρμα, χωρίς άρωμα, και δοκιμάστε τα πρώτα σε ένα μικρό σημείο· στα βρέφη κάτω των έξι μηνών προτιμήστε σκιά και ρούχα αντί για αντηλιακό.
  • Ρούχα και μικροκλίμα: βαμβακερά, φαρδιά ρούχα σε στρώσεις, για να μην ιδρώνει το παιδί. Αφαιρέστε τις ετικέτες, πλύνετε τα καινούργια ρούχα πριν φορεθούν, χρησιμοποιήστε απορρυπαντικό χωρίς άρωμα και επιπλέον ξέβγαλμα, χωρίς μαλακτικό ρούχων. Τον χειμώνα κρατήστε το δωμάτιο δροσερό (γύρω στους 18–20 °C) και, αν ο αέρας είναι ξηρός από τη θέρμανση, ίσως βοηθήσει ένας υγραντήρας.
  • Νύχια και ύπνος: κόβετε τα νύχια κάθε εβδομάδα. Το βράδυ, μαλακτικό πριν από τον ύπνο, δροσερό δωμάτιο, βαμβακερά σεντόνια. Η ΕΔΑΕ επισημαίνει ότι τα παιδιά με ατοπικό έκζεμα έχουν σχεδόν 50% περισσότερες πιθανότητες για διαταραχές ύπνου και ότι στις εξάρσεις οι μητέρες κοιμούνται συχνά λιγότερο από έξι ώρες. Ο καλός ύπνος είναι μέρος της θεραπείας.
  • Διατροφή χωρίς υπερβολές: καμία δίαιτα αποκλεισμού χωρίς ιατρική ένδειξη. Αν παρατηρείτε επανειλημμένα έξαρση μέσα σε λίγες ώρες από ένα συγκεκριμένο τρόφιμο, καταγράψτε το και συζητήστε το με τον γιατρό, ώστε να γίνει στοχευμένος έλεγχος. Ο θηλασμός συνεχίζεται κανονικά.
  • Υγρά μαντιλάκια και προϊόντα με άρωμα: προτιμήστε μαντιλάκια χωρίς άρωμα και αλκοόλη ή απλώς νερό και βαμβάκι. Μετά το παιχνίδι στην παραλία ή στην παιδική χαρά ξεπλύνετε την άμμο.
  • Ημερολόγιο εξάρσεων: σημειώστε τι προηγήθηκε κάθε έξαρσης (εποχή, ζέστη, ιδρώτας, συγκεκριμένο ρούχο, σκόνη, ίωση, άγχος) και προσαρμόστε τη ρουτίνα. Ένα ημερολόγιο δύο μηνών βοηθά τον δερματολόγο περισσότερο από οποιαδήποτε εξέταση.
  • Παρακολούθηση και ψυχολογική στήριξη: μετά από μια έξαρση κανονίστε επανεκτίμηση σε 2–4 εβδομάδες, ώστε να προσαρμοστεί το σχέδιο πριν από την επόμενη. Στα μεγαλύτερα παιδιά μιλήστε ανοιχτά για το έκζεμα, για τα πειράγματα και για το πώς να εξηγούν στους φίλους τους ότι δεν κολλάει· η ΕΔΑΕ θεωρεί την εκπαίδευση και τη στήριξη της οικογένειας μέρος της θεραπείας.

Πώς εξελίσσεται: τι να περιμένετε

Η ατοπική δερματίτιδα είναι συνήθως πιο έντονη στη βρεφική και στην πρώτη παιδική ηλικία (κατά το DermNet, κυρίως ανάμεσα στα δύο και στα τέσσερα χρόνια) και μετά βελτιώνεται. Σε μια μετα-ανάλυση με περισσότερα από 110.000 παιδιά, το 20% είχε ακόμη ενεργό νόσο οκτώ χρόνια μετά τη διάγνωση και λιγότερο από το 5% είκοσι χρόνια μετά. Τα παιδιά που εμφάνισαν τη νόσο πριν από τα δύο τους χρόνια είχαν μικρότερη πιθανότητα να κρατήσουν τη νόσο από όσα την εμφάνισαν αργότερα. Το δέρμα, πάντως, συνήθως μένει πιο ευαίσθητο για όλη τη ζωή: πολλοί ενήλικες που «ξεπέρασαν» το παιδικό έκζεμα εμφανίζουν αργότερα έκζεμα στα χέρια από το συχνό πλύσιμο ή την επαγγελματική επαφή με ερεθιστικά.

Αν το παιδί σας ξύνεται και η φροντίδα στο σπίτι δεν αρκεί, το επόμενο βήμα είναι μια δερματολογική εκτίμηση με φωτογραφίες και ένα γραπτό σχέδιο φροντίδας: τι να απλώνετε, πού, πόσο συχνά και πότε να επικοινωνήσετε ξανά. Μπορείτε να την ξεκινήσετε online, χωρίς αναμονή και χωρίς να ξεσηκώσετε το παιδί από το σπίτι.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι μεταδοτική η ατοπική δερματίτιδα; Μπορεί το παιδί να πηγαίνει στον παιδικό σταθμό;
Όχι, δεν μεταδίδεται. Οφείλεται σε αδύναμο δερματικό φραγμό και σε υπεραντιδραστικότητα του ανοσοποιητικού, όχι σε μικρόβιο. Το παιδί πηγαίνει κανονικά στον σταθμό και στο σχολείο. Μόνη εξαίρεση είναι μια ενεργή δερματική λοίμωξη πάνω στο έκζεμα, όπως το μολυσματικό κηρίο ή το ερπητικό έκζεμα· τότε ο γιατρός θα σας πει πότε μπορεί να επιστρέψει.
Θα ξεπεράσει το παιδί μου την ατοπική δερματίτιδα;
Στα περισσότερα παιδιά, ναι. Σύμφωνα με την ΕΔΑΕ, περίπου το 70% την ξεπερνά πριν από την εφηβεία και σε μεγάλη μετα-ανάλυση μόνο 1 στα 5 παιδιά είχε ενεργό νόσο οκτώ χρόνια μετά τη διάγνωση. Το δέρμα, όμως, συχνά μένει πιο ευαίσθητο για πάντα, γι’ αυτό η βασική ενυδάτωση και η αποφυγή ερεθιστικών αξίζει να συνεχιστούν και όταν το έκζεμα έχει πια σβήσει.
Πόσο μαλακτικό πρέπει να βάζω και πόσο συχνά;
Περισσότερο από όσο νομίζετε. Το μαλακτικό απλώνεται σε όλο το σώμα και όχι μόνο στις κόκκινες περιοχές, τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα και πάντα μέσα σε 3–5 λεπτά από το μπάνιο, σε στρώση που να γυαλίζει ελαφρά. Ένας πρακτικός έλεγχος: αν ένα μεγάλο σωληνάριο ή δοχείο των 200–250 γραμμαρίων σας κρατά πάνω από δύο με τρεις εβδομάδες για ένα παιδί, μάλλον βάζετε πολύ λίγο. Στις εξάρσεις η ποσότητα και η συχνότητα αυξάνονται.
Τι να ζητήσω από τον παιδικό σταθμό ή το σχολείο;
Τρία πράγματα: να υπάρχει εκεί ένα σωληνάριο με το μαλακτικό του παιδιού και να το βάζουν μετά το πλύσιμο των χεριών ή τη γυμναστική· να πλένουν τα χέρια με ήπιο καθαριστικό χωρίς άρωμα αντί για κοινό σαπούνι· και να ενημερώσουν τους δασκάλους ότι το έκζεμα δεν κολλάει, ώστε το παιδί να μην αποκλείεται από το παιχνίδι ή το κολυμβητήριο. Αν ιδρώνει πολύ στη γυμναστική, ένα δεύτερο βαμβακερό μπλουζάκι για αλλαγή μειώνει τη φαγούρα.
Πρέπει να κόψουμε το γάλα, το αυγό ή άλλα τρόφιμα;
Όχι χωρίς αποδεδειγμένη αλλεργία. Η αιτία του εκζέματος είναι ο δερματικός φραγμός και όχι το φαγητό· μόνο σε παιδιά με διαγνωσμένη τροφική αλλεργία ένα τρόφιμο μπορεί να πυροδοτεί εξάρσεις. Οι δίαιτες αποκλεισμού «για παν ενδεχόμενο» στερούν από το παιδί θρεπτικά συστατικά και σπάνια βοηθούν το δέρμα. Αν βλέπετε επανειλημμένα έξαρση λίγες ώρες μετά από συγκεκριμένο τρόφιμο, καταγράψτε το και ζητήστε στοχευμένο αλλεργιολογικό έλεγχο.
Είναι ασφαλείς οι αντιφλεγμονώδεις κρέμες για ένα μωρό;
Ναι, όταν χρησιμοποιούνται όπως τις έδωσε ο γιατρός: κατάλληλη ισχύς για την ηλικία και την περιοχή, σωστή ποσότητα και σχήμα λίγων ημερών που αποκλιμακώνεται όταν ηρεμήσει το δέρμα. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες που φοβούνται οι γονείς συνδέονται με μακροχρόνια, ανεξέλεγκτη χρήση ισχυρών σκευασμάτων και είναι σπάνιες με τη σωστή χρήση. Αν δεν είστε σίγουροι για την ποσότητα ή τη διάρκεια, ρωτήστε· είναι πολύ πιο συνηθισμένο να βάζουν οι γονείς λιγότερο από όσο χρειάζεται.
Τι να κάνω όταν το παιδί ξύνεται τη νύχτα;
Κρατήστε σταθερή βραδινή ρουτίνα: χλιαρό μπάνιο, άφθονο μαλακτικό, δροσερό δωμάτιο (18–20 °C), βαμβακερά σεντόνια και πιτζάμες, κοντά νύχια και, στα βρέφη, βαμβακερά γαντάκια. Μια δροσερή κομπρέσα στα σημεία που «καίνε» ηρεμεί τη φαγούρα ώστε να μπορέσει το παιδί να κοιμηθεί. Αν παρ’ όλα αυτά ξυπνά κάθε νύχτα, το έκζεμα δεν είναι υπό έλεγχο και χρειάζεται επανεκτίμηση της θεραπείας.
Μπορεί να εμβολιαστεί κανονικά ένα παιδί με ατοπική δερματίτιδα;
Ναι. Η ατοπική δερματίτιδα δεν είναι αντένδειξη για τα εμβόλια του εθνικού προγράμματος, και τα παιδιά με έκζεμα τα χρειάζονται όσο και τα υπόλοιπα. Σε περίοδο έντονης έξαρσης ή ενεργής δερματικής λοίμωξης συζητήστε με τον παιδίατρο αν το ραντεβού μπορεί να μετατεθεί για λίγες μέρες.
Μπορεί να γίνει η εκτίμηση online, χωρίς επίσκεψη;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι. Η ατοπική δερματίτιδα διαγιγνώσκεται από την εικόνα του δέρματος και το ιστορικό, οπότε καθαρές φωτογραφίες και μια περιγραφή της πορείας αρκούν για να πάρετε σχέδιο φροντίδας. Ο δερματολόγος θα σας παραπέμψει για εξέταση διά ζώσης αν υποψιαστεί λοίμωξη, αν η διάγνωση δεν είναι σαφής ή αν χρειάζεται συστηματική θεραπεία.
Ακόμη αβέβαιοι;

Ένας δερματολόγος συντάσσει ένα σχέδιο ειδικά για το δέρμα σας.

Όχι άλλη έτοιμη κρέμα — η διάγνωση ενός πιστοποιημένου ειδικού και ένα προσωπικό σχέδιο θεραπείας, μέσα σε 24 ώρες.

Έναρξη διαβούλευσης
Προσωπικό σχέδιο θεραπείας
24ω
Διάγνωση
Σχέδιο θεραπείας
Συστάσεις
iDerma
Πιστοποιημένη δερματολόγος

Άρθρο από

Anna Tunkeviča

Ιατρικός έλεγχος περιεχομένου από

Eleni Valiri(Δερματολόγος)

Τα υπόλοιπα άρθρα μας

Έκζεμα στα χέρια: αίτια, τύποι, συμπτώματα και θεραπεία

Έκζεμα στα χέρια και στα δάχτυλα: ερεθιστικό, αλλεργικό, ατοπικό ή δυσιδρωσικό; Δείτε τα αίτια, πώς ξεχωρίζει από μύκητα και ψωρίαση και τι βοηθά στη θεραπεία.

Ονυχόλυση (αποκόλληση του νυχιού): αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Ονυχόλυση: το νύχι ξεκολλάει από την κοίτη και ασπρίζει. Πώς ξεχωρίζει από μύκητες και ψωρίαση, πότε χρειάζεται δερματολόγο και πότε ξαναφυτρώνει υγιές νύχι.

Διαπυητική ιδρωταδενίτιδα: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

Διαπυητική ιδρωταδενίτιδα: επώδυνα οζίδια που επιστρέφουν στις μασχάλες και στη βουβωνική χώρα. Πώς ξεχωρίζει από τους καλόγερους και πώς αντιμετωπίζεται.

Ακτινική κεράτωση: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

Ακτινική κεράτωση: η τραχιά προκαρκινική κηλίδα από τον ήλιο. Πώς μοιάζει, γιατί χρειάζεται θεραπεία, πώς αντιμετωπίζεται και πότε να δείτε δερματολόγο.