Τι είναι η δερματίτιδα εξ επαφής και είναι μεταδοτική;

Είναι μια φλεγμονώδης αντίδραση του δέρματος που προκαλείται από την άμεση επαφή με μια ερεθιστική ή αλλεργιογόνο ουσία. Δεν είναι μεταδοτική και δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Δεν κληρονομείται, αν και το ευαίσθητο δέρμα ή η ατοπική δερματίτιδα μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο.

Ποια η διαφορά ανάμεσα στην αλλεργική και στην ερεθιστική μορφή;

Στην ερεθιστική μορφή η ουσία βλάπτει άμεσα το προστατευτικό στρώμα του δέρματος και η αντίδραση μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και μετά την πρώτη επαφή. Στην αλλεργική μορφή το ανοσοποιητικό αναγνωρίζει την ουσία ως αλλεργιογόνο και τα συμπτώματα εμφανίζονται με καθυστέρηση 12–48 ωρών. Οι δύο μορφές μπορούν να συνυπάρχουν, ιδίως σε παρατεταμένη επαφή.

Ποιες ουσίες προκαλούν συχνότερα δερματίτιδα εξ επαφής;

Την ερεθιστική μορφή προκαλεί συνήθως η συχνή επαφή με νερό, απορρυπαντικά, καθαριστικά και διαλύτες. Την αλλεργική μορφή προκαλούν συχνότερα το νικέλιο, οι αρωματικές ουσίες και τα συντηρητικά των καλλυντικών, οι βαφές μαλλιών, το λατέξ, οι κόλλες και οι φυτικές ρητίνες. Σε αυξημένο κίνδυνο βρίσκονται όσοι εργάζονται τακτικά με χημικά ή με νερό.

Μπορεί η δερματίτιδα εξ επαφής να υποχωρήσει μόνη της;

Αν εντοπιστεί και απομακρυνθεί η ουσία που την προκαλεί και εφαρμοστεί σωστή φροντίδα, με τακτική ενυδάτωση και ήπια καθαριστικά, το εξάνθημα συχνά υποχωρεί μέσα σε λίγες εβδομάδες. Οι χρόνιες ή επαναλαμβανόμενες μορφές χρειάζονται συνήθως εκτίμηση από γιατρό και εξατομικευμένο πλάνο.

Πώς προλαμβάνω τις εξάρσεις στην καθημερινότητα;

Βασικό είναι να αναγνωρίσετε και να αποφεύγετε τους ερεθιστικούς παράγοντες ή τα αλλεργιογόνα. Χρησιμοποιήστε προστατευτικά γάντια στις δουλειές του σπιτιού, προτιμήστε καλλυντικά χωρίς αρώματα, πλένετε τα χέρια με ήπιο καθαριστικό και ενυδατώνετε με μαλακτικά 2–3 φορές την ημέρα.

Πότε πρέπει να δω δερματολόγο;

Καλό είναι να συμβουλευτείτε δερματολόγο αν το εξάνθημα δεν υποχωρεί σε 1–2 εβδομάδες, επεκτείνεται, πονάει, έχει πύον ή συνοδεύεται από πυρετό, καθώς και αν προσβάλλει το πρόσωπο, τα βλέφαρα ή μεγάλες εκτάσεις του σώματος. Σε δύσπνοια ή έντονο πρήξιμο του προσώπου χρειάζεται άμεση βοήθεια. Ο δερματολόγος της iDerma μπορεί να αξιολογήσει το δέρμα εξ αποστάσεως, από φωτογραφίες και περιγραφή, και να προτείνει τα επόμενα βήματα.

Δερματίτιδα εξ επαφής: αίτια & θεραπεία

Εισαγωγή

Η δερματίτιδα εξ επαφής είναι μία από τις πιο συχνές φλεγμονώδεις παθήσεις του δέρματος και εμφανίζεται τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά. Προκαλεί ερυθρότητα, κνησμό, απολέπιση ή εξάνθημα στα σημεία όπου το δέρμα ήρθε σε άμεση επαφή με μια ερεθιστική ή αλλεργιογόνο ουσία. Όταν ο υπεύθυνος παράγοντας εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί σωστά, η πάθηση συνήθως ελέγχεται αποτελεσματικά.

Παρακάτω εξηγούμε τι είναι η δερματίτιδα εξ επαφής, ποια είναι τα αίτια και τα συμπτώματά της, πότε χρειάζεται να επισκεφθείτε δερματολόγο και ποιες μέθοδοι θεραπείας και πρόληψης βοηθούν να αποφύγετε τις εξάρσεις.

Τι είναι;

Η δερματίτιδα εξ επαφής είναι μια φλεγμονώδης αντίδραση του δέρματος που προκαλείται από την άμεση επαφή με μια ουσία, η οποία:

Ερεθίζει το δέρμα (δερματίτιδα εξ επαφής από ερεθισμό): η φυσική, χημική ή μηχανική δράση μπορεί να βλάψει τον δερματικό φραγμό.
Προκαλεί αλλεργική αντίδραση (αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής): η ουσία αναγνωρίζεται ως αλλεργιογόνο και ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα.

Οι δύο μορφές μπορούν να συνυπάρχουν, ιδίως όταν η επαφή με την ουσία είναι συχνή ή παρατεταμένη. Το εξάνθημα εμφανίζεται συχνότερα στα χέρια, στο πρόσωπο, στα βλέφαρα, στον λαιμό και στα χείλη (χειλίτιδα εξ επαφής), αλλά μπορεί να προκύψει σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος.

Η δερματίτιδα εξ επαφής δεν είναι μεταδοτική ούτε κληρονομική.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η πάθηση προκαλείται από καθημερινούς και επαγγελματικούς παράγοντες. Το πρώτο βήμα είναι να ξεχωρίσει κανείς τον μηχανισμό: πρόκειται για ερεθισμό ή για αλλεργία;

Δερματίτιδα εξ επαφής από ερεθισμό

Αίτια: συχνή επαφή με νερό, απορρυπαντικά, καθαριστικά, διαλύτες και άλλες ουσίες που αφαιρούν την υγρασία και βλάπτουν το προστατευτικό στρώμα.
Μηχανισμός: οι παράγοντες αυτοί εξασθενούν τον δερματικό φραγμό, μειώνουν την υγρασία και τα λιπίδια, δημιουργούν μικρορωγμές και φλεγμονή.

Αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής

Αίτια: νικέλιο, χρώμιο, κοβάλτιο, αρωματικές ουσίες, συντηρητικά, φυτικές ρητίνες, λατέξ, ορισμένα καλλυντικά, βαφές μαλλιών, κόλλες και χρώματα.
Μηχανισμός: ανοσολογική αντίδραση που συνήθως εμφανίζεται 12–48 ώρες μετά την έκθεση και προκαλεί φλεγμονή στο σημείο επαφής.

Γενικοί παράγοντες κινδύνου

Επάγγελμα: εργαζόμενοι στην υγεία, κομμωτές και αισθητικοί, καθαριστές, μηχανικοί, οικοδόμοι, αγρότες.
Κατάσταση του δέρματος: ξηροδερμία, ατοπική δερματίτιδα, φυσικά ασθενέστερος δερματικός φραγμός.
Περιβάλλον: χαμηλή υγρασία, δυνατός άνεμος, απότομες μεταβολές θερμοκρασίας, τριβή.
Συνήθειες: συχνό και έντονο πλύσιμο των χεριών, χρήση σκληρών καθαριστικών.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα κυμαίνονται από ήπια έως έντονα, ανάλογα με το αίτιο και την ευαισθησία του δέρματος:

Ερυθρότητα και οίδημα στην περιοχή επαφής με τον ερεθιστικό παράγοντα ή το αλλεργιογόνο.
Κνησμός και αίσθημα καύσου, ιδίως στην αλλεργική μορφή.
Απολέπιση και ξηρότητα του δέρματος.
Φυσαλίδες που μπορεί να σπάσουν, να εκκρίνουν υγρό και να σχηματίσουν εφελκίδες στην οξεία φάση.
Ραγάδες και επώδυνα σκασίματα, συχνά στα χέρια και στα δάχτυλα.
Πάχυνση και λειχηνοποίηση του δέρματος όταν η φλεγμονή διαρκεί.
Οζίδια από το επίμονο ξύσιμο.

Το εξάνθημα εντοπίζεται συχνότερα στα χέρια, στο πρόσωπο, στα βλέφαρα και στον λαιμό, εκεί όπου το δέρμα ήρθε σε άμεση επαφή με την υπεύθυνη ουσία.

Πότε να επισκεφθείτε δερματολόγο;

Αν το εξάνθημα δεν υποχωρεί μέσα σε 1–2 εβδομάδες παρά τη σωστή φροντίδα στο σπίτι.
Αν επεκτείνεται, πονάει, έχει πύον ή συνοδεύεται από πυρετό.
Αν προσβάλλει το πρόσωπο, τα βλέφαρα, τα χείλη, τη γεννητική περιοχή ή μεγάλες εκτάσεις του σώματος.
Αν φαίνεται να σχετίζεται με τις συνθήκες της εργασίας σας.
Αν οι εξάρσεις επαναλαμβάνονται συχνά ή η συνήθης φροντίδα δεν αρκεί.
Αν εμφανίσετε δύσπνοια ή έντονο πρήξιμο στο πρόσωπο ή στα χείλη, χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια.

Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται συνήθως στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση. Ο δερματολόγος αξιολογεί:

Την εντόπιση του εξανθήματος και τη σχέση του με πιθανούς ερεθιστικούς παράγοντες ή αλλεργιογόνα της καθημερινότητας.
Τον χρόνο εμφάνισης των συμπτωμάτων μετά την επαφή με την ουσία.
Την κατάσταση του δερματικού φραγμού και τυχόν συνυπάρχουσες παθήσεις.

Όταν υπάρχει υποψία αλλεργικής μορφής, οι επιδερμικές δοκιμασίες επιθέματος (patch tests) βοηθούν να εντοπιστούν τα συγκεκριμένα αλλεργιογόνα. Ειδικά επιθέματα τοποθετούνται στο δέρμα και ελέγχονται μετά από 48–96 ώρες.

Η διαφορική διάγνωση μπορεί να χρειαστεί ώστε να αποκλειστούν άλλες παθήσεις, όπως η ατοπική δερματίτιδα, η οξεία κνίδωση (ουρτικάρια), το δυσιδρωτικό έκζεμα ή οι μυκητιάσεις. Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει πρόσθετες εξετάσεις εφόσον χρειάζεται.

Θεραπεία

Η θεραπεία ξεκινά με την απομάκρυνση των παραγόντων που πυροδοτούν την αντίδραση και την αποκατάσταση του δερματικού φραγμού. Τα βασικά βήματα:

Αποφύγετε την επαφή με ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν εξάνθημα. Αν τα αλλεργιογόνα δεν είναι σαφή, διακόψτε τα νέα ή ύποπτα προϊόντα.
Χρησιμοποιείτε μαλακτικά (ενυδατικά) 2–3 φορές την ημέρα και μετά από κάθε πλύσιμο, ώστε να αποκαθίσταται ο φραγμός και να αποφεύγεται η ξηρότητα.
Προστατεύετε τα χέρια με κατάλληλα γάντια, ιδίως σε εργασίες που ερεθίζουν το δέρμα.
Αποφεύγετε το πολύ ζεστό νερό και προτιμάτε ήπια καθαριστικά.
Στις οξείες μορφές, οι δροσερές κομπρέσες ανακουφίζουν τον κνησμό.

Η θεραπεία που καθορίζει ο γιατρός μπορεί να περιλαμβάνει τοπική αντιφλεγμονώδη αγωγή, προσαρμοσμένη στην εντόπιση και στη βαρύτητα του εξανθήματος. Μη χρησιμοποιείτε ισχυρά σκευάσματα μόνοι σας, γιατί ενδέχεται να επιδεινώσουν την κατάσταση του δέρματος.

Σε επαγγελματική δερματίτιδα, συχνά συνιστάται η αναθεώρηση των συνθηκών εργασίας, η προσαρμογή των συνηθειών υγιεινής και η χρήση των μέσων προστασίας που παρέχει ο εργοδότης.

Φροντίδα και πρόληψη

Ο μακροχρόνιος έλεγχος στηρίζεται στις καθημερινές συνήθειες. Μερικοί τρόποι για να μειώσετε τις υποτροπές:

Πρώτες ενέργειες στην έξαρση: διακόψτε την επαφή με τον ερεθιστικό παράγοντα και εφαρμόστε ήπια φροντίδα.
Υγιεινή των χεριών: ήπια καθαριστικά και τακτική ενυδάτωση με μαλακτικά.
Γάντια: στο πλύσιμο ρούχων ή στις δουλειές του σπιτιού με χημικά.
Καλλυντικά: προϊόντα χωρίς αρώματα και σκληρά πρόσθετα.
Ρουχισμός: αποφυγή επαφής με υλικά που προκαλούν αλλεργία.
Περιβάλλον: σταθερή υγρασία στον χώρο και αποφυγή ακραίων θερμοκρασιών.
Γνώση των αλλεργιογόνων: αναγνωρίστε και αποφύγετε τις ουσίες που πυροδοτούν την αντίδραση.

Συμπέρασμα

Η δερματίτιδα εξ επαφής είναι συχνή αλλά αντιμετωπίσιμη. Το κλειδί είναι να αναγνωρίσετε και να αποφύγετε τους παράγοντες που την πυροδοτούν, να φροντίζετε σταθερά το δέρμα και να συμβουλευτείτε γιατρό όταν χρειάζεται.

Αν το εξάνθημα δεν υποχωρεί μέσα σε 1–2 εβδομάδες ή επαναλαμβάνεται συχνά, οι δερματολόγοι της iDerma μπορούν να το αξιολογήσουν εξ αποστάσεως, από φωτογραφίες και περιγραφή, και να προτείνουν εξατομικευμένο πλάνο. Η έγκαιρη εκτίμηση οδηγεί σε πιο ακριβή διάγνωση και καλύτερο έλεγχο της πάθησης.