Ψώρα

Τι είναι η ψώρα;

Η ψώρα είναι μια μεταδοτική παρασιτική δερματοπάθεια που προκαλείται από ένα μικροσκοπικό ακάρι, το Sarcoptes scabiei var. hominis. Τα θηλυκά ακάρεα σκάβουν λεπτές στοές κάτω από την επιφανειακή στιβάδα του δέρματος και αφήνουν εκεί τα αυγά τους. Ο οργανισμός αντιδρά στο παράσιτο με έντονη αλλεργική και φλεγμονώδη αντίδραση, και έτσι εμφανίζονται ο χαρακτηριστικός νυχτερινός κνησμός και το εξάνθημα. Χωρίς θεραπεία η ψώρα δεν υποχωρεί μόνη της και μεταδίδεται εύκολα στα κοντινά πρόσωπα.

Η ψώρα δεν έχει καμία σχέση με την καθαριότητα. Μπορεί να την κολλήσει ο καθένας, ανεξάρτητα από ηλικία, συνήθειες ή κοινωνική θέση.

Πώς μεταδίδεται και ποιοι κινδυνεύουν

Η μετάδοση γίνεται κυρίως με παρατεταμένη, στενή επαφή δέρματος με δέρμα: όταν ζείτε στο ίδιο σπίτι, κοιμάστε στο ίδιο κρεβάτι, φροντίζετε κάποιον ή έχετε σεξουαλική επαφή. Σπανιότερα η μετάδοση γίνεται μέσω κοινών αντικειμένων, όπως σεντόνια, πετσέτες ή ρούχα. Μακριά από το ανθρώπινο δέρμα το ακάρι επιβιώνει συνήθως έως 2–3 ημέρες, γι' αυτό η φροντίδα του περιβάλλοντος βοηθά, όμως η καθαριότητα από μόνη της δεν θεραπεύει τη λοίμωξη.

Μεγαλύτερο κίνδυνο έχουν:

• μέλη της ίδιας οικογένειας, σύντροφοι και συγκάτοικοι·
• κλειστές κοινότητες με στενή επαφή, όπως παιδικοί σταθμοί, οικοτροφεία, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων και στρατώνες·
• άτομα που φροντίζουν ασθενείς·
• άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό·
• οικογένειες με βρέφη και μικρά παιδιά.

Συμπτώματα

Το κύριο σύμπτωμα είναι ο έντονος κνησμός, που χειροτερεύει τη νύχτα ή μετά από ζεστό ντους. Στο δέρμα εμφανίζονται εξανθήματα που διαφέρουν ανάλογα με το στάδιο:

• Στοές του ακάρεως: λεπτές, ίσιες ή ελαφρώς κυματοειδείς γραμμές, συχνά στα μεσοδακτύλια, στους καρπούς, στους αγκώνες, στις μασχάλες, γύρω από τον ομφαλό και στη γεννητική περιοχή.
• Μικρές, πολύ κνησμώδεις βλατίδες: κυρίως στον κορμό, στα άκρα και στους γλουτούς, μερικές φορές με ερυθρότητα και μικρές φυσαλίδες.
• Σημάδια από το ξύσιμο: πληγές και εφελκίδες, με πιθανή δευτερογενή μικροβιακή επιμόλυνση.
• Εκζεματοειδές εξάνθημα: αλλεργική αντίδραση στο παράσιτο, που μπορεί να επιμένει ακόμη και μετά την επιτυχή θεραπεία.

Στα βρέφη και τα μικρά παιδιά το εξάνθημα εμφανίζεται συχνότερα στις παλάμες, στα πέλματα, στον λαιμό και στο τριχωτό της κεφαλής. Σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό μπορεί να αναπτυχθεί η εφελκιδική (νορβηγική) ψώρα, όπου το δέρμα καλύπτεται με παχιές κρούστες και η μεταδοτικότητα γίνεται πολύ υψηλή.

Με τι μπορεί να μπερδευτεί

Ο έντονος κνησμός δεν οφείλεται πάντα σε ψώρα. Παρόμοια εικόνα δίνουν και άλλες παθήσεις, όπως η ατοπική δερματίτιδα, το δυσιδρωσικό έκζεμα στα χέρια και τα πόδια, καθώς και η οξεία κνίδωση. Η σωστή διάκριση είναι το θεμέλιο της σωστής αντιμετώπισης, γι' αυτό η εκτίμηση από δερματολόγο μετράει.

Πότε να δείτε δερματολόγο

Απευθυνθείτε σε δερματολόγο αν:

• έχετε έντονο κνησμό που χειροτερεύει τη νύχτα και βλέπετε χαρακτηριστικά εξανθήματα, ιδίως στα μεσοδακτύλια, στους καρπούς ή στη γεννητική περιοχή·
• είχατε στενή επαφή με άτομο που διαγνώστηκε με ψώρα ή μένετε στο ίδιο σπίτι·
• είστε έγκυος, θηλάζετε ή είστε ηλικιωμένος, καθώς η επιλογή αγωγής χρειάζεται εδώ μεγαλύτερη προσοχή·
• εμφανιστούν παχιές κρούστες, επώδυνες πληγές ή πυρετός, που μπορεί να σημαίνουν επιπλοκή·
• τα συμπτώματα επιμένουν ή επανέρχονται μετά από λίγες εβδομάδες.

Η ψώρα δεν περνά χωρίς ειδική θεραπεία, οπότε μην την αφήνετε. Η συνεδρία με δερματολόγο βοηθά να διευκρινιστεί γρήγορα η διάγνωση και να ξεκινήσει ασφαλής, αποτελεσματική αγωγή.

Διάγνωση

Ο έμπειρος δερματολόγος συχνά αναγνωρίζει την ψώρα από την κλινική εικόνα και το ιστορικό στενών επαφών. Όταν χρειάζεται, γίνονται πρόσθετες εξετάσεις:

• Δερματοσκόπηση: εξέταση του δέρματος με ειδικό μεγεθυντικό όργανο, που βοηθά να εντοπιστούν οι στοές και το χαρακτηριστικό «τριγωνικό» περίγραμμα της κεφαλής του ακάρεως.
• Μικροσκόπηση ξεσμάτων δέρματος: λαμβάνεται μικρό δείγμα από ύποπτη περιοχή και εξετάζεται στο μικροσκόπιο για ακάρεα, αυγά ή κόπρανα του παρασίτου.
• Δοκιμασία με αυτοκόλλητη ταινία και άλλες απλούστερες μέθοδοι, που επιβεβαιώνουν τα ευρήματα.

Στην iDerma οι δερματολόγοι βοηθούν να τεθεί ακριβής διάγνωση, να εκτιμηθεί η έκταση και να επιλεγεί εξατομικευμένο σχέδιο αγωγής. Οι συνεδρίες γίνονται και εξ αποστάσεως, κάτι ιδιαίτερα βολικό όταν τα συμπτώματα ενοχλούν και θέλετε γρήγορη λύση.

Θεραπεία

Στόχος της θεραπείας είναι να εξολοθρευτούν τα παράσιτα στο δέρμα και να αποφευχθεί η επαναμόλυνση. Το σχέδιο εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, την κατάσταση της υγείας και τις συνθήκες στο σπίτι. Βασικές αρχές:

• Τοπική αντιπαρασιτική αγωγή: κρέμα ή λοσιόν που συνταγογραφεί ο δερματολόγος. Συνήθως εφαρμόζεται το βράδυ σε όλο το σώμα (από τον λαιμό και κάτω, ενώ στα βρέφη και τα μικρά παιδιά και στο κεφάλι), με έμφαση στα μεσοδακτύλια, τους καρπούς, τις μασχάλες, την περιοχή του ομφαλού, τα γεννητικά όργανα, τους γλουτούς, τα πέλματα και κάτω από τα νύχια. Παραμένει για τον χρόνο που ορίζει ο γιατρός και μετά ξεπλένεται. Μπορεί να χρειαστεί επανάληψη μετά από λίγες ημέρες.
• Από του στόματος αγωγή: σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όπως στην εκτεταμένη ή την εφελκιδική ψώρα, όταν η τοπική αγωγή δεν επαρκεί. Την ανάγκη την κρίνει ο γιατρός.
• Ταυτόχρονη θεραπεία όλων των στενών επαφών: είναι κρίσιμο να αντιμετωπιστούν όλα τα μέλη του σπιτιού και οι σύντροφοι, ακόμη κι αν δεν έχουν συμπτώματα. Έτσι σταματά ο φαύλος κύκλος των επαναμολύνσεων.
• Φροντίδα των νυχιών: κόψτε κοντά τα νύχια και εφαρμόστε την αγωγή και από κάτω, γιατί εκεί μπορεί να κρύβονται παράσιτα και αυγά.
• Έλεγχος του κνησμού και αποκατάσταση του δέρματος: ο γιατρός μπορεί να προτείνει ήπια μαλακτικά με γλυκερίνη ή πανθενόλη, για να ανακουφιστεί ο κνησμός και να αποκατασταθεί ο φραγμός του δέρματος. Μετά την επιτυχή θεραπεία ο κνησμός μπορεί να διαρκέσει 2–4 εβδομάδες· πρόκειται για συνηθισμένη αλλεργική αντίδραση στα υπολείμματα των νεκρών παρασίτων και δεν σημαίνει αποτυχία.

Αν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν ή εμφανιστούν νέα εξανθήματα μετά από 2–4 εβδομάδες, χρειάζεται επανεκτίμηση. Ίσως απαιτηθεί νέος κύκλος αγωγής, επανάληψη της θεραπείας σε όλες τις επαφές ή πιο λεπτομερής διερεύνηση.

Φροντίδα και πρόληψη στο σπίτι

Πέρα από την ιατρική αγωγή, οι καθημερινές πρακτικές βοηθούν να αναρρώσετε πιο γρήγορα και να σταματήσετε τη διασπορά:

• Διαχείριση επαφών: αποφύγετε τη στενή επαφή δέρματος με δέρμα για τουλάχιστον 24 ώρες από την έναρξη της αγωγής. Η επιστροφή στη δουλειά ή στο σχολείο είναι συνήθως εφικτή μετά την πρώτη πλήρη ημέρα θεραπείας.
• Ρούχα και κλινοσκεπάσματα: πλύνετε στους 60 °C τουλάχιστον όσα ρούχα, σεντόνια και πετσέτες χρησιμοποιήθηκαν τις τελευταίες 3–4 ημέρες και, αν γίνεται, στεγνώστε τα σε υψηλή θερμοκρασία.
• Αντικείμενα που δεν πλένονται: κρατήστε τα σε κλειστές σακούλες για 3–4 ημέρες ή αερίστε τα και σκουπίστε τα καλά με ηλεκτρική σκούπα.
• Καθαριότητα σπιτιού: σκουπίστε στρώματα, χαλιά και έπιπλα. Δεν χρειάζονται εντομοκτόνα σπρέι.
• Κατοικίδια: το ανθρώπινο ακάρι της ψώρας ζει στο ανθρώπινο δέρμα, οπότε τα κατοικίδια δεν αποτελούν πηγή μόλυνσης και δεν χρειάζονται θεραπεία, εκτός αν ο κτηνίατρος διαπιστώσει άλλου είδους ακάρεα.

Συμπέρασμα

Η ψώρα είναι συχνή και ενοχλητική, αλλά πλήρως ιάσιμη. Με έντονο νυχτερινό κνησμό και χαρακτηριστικά εξανθήματα, μην καθυστερείτε την εκτίμηση: όσο πιο σωστά τεθεί η διάγνωση και εφαρμοστεί έγκαιρα η αγωγή, τόσο πιο γρήγορη είναι η ανακούφιση και μικρότερος ο κίνδυνος να μεταδοθεί στους οικείους. Η θεραπεία αφορά όλα τα μέλη του σπιτιού και το περιβάλλον χρειάζεται σχολαστική φροντίδα. Κλείστε online δερματολογική συνεδρία στην iDerma και επιστρέψτε στην καθημερινότητά σας πιο γρήγορα και με ασφάλεια.