Δερματικές παθήσειςKeratosis pilaris (θυλακική υπερκεράτωση): αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Keratosis pilaris (θυλακική υπερκεράτωση): αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Η keratosis pilaris (θυλακική υπερκεράτωση, γνωστή και ως «δέρμα κότας») είναι μια πολύ συχνή και εντελώς ακίνδυνη δερματική πάθηση: μικρά, τραχιά σπυράκια στην εξωτερική πλευρά των μπράτσων, στο μπροστινό μέρος των μηρών και, στα παιδιά, στα μάγουλα. Αφορά το 50–70% των εφήβων και περίπου το 40% των ενηλίκων. Δεν είναι ακμή, δεν μεταδίδεται και δεν έχει καμία σχέση με την καθαριότητα. Δεν χρειάζεται απαραίτητα θεραπεία. Όταν όμως η τραχύτητα ή η ερυθρότητα ενοχλούν, η εικόνα του δέρματος βελτιώνεται αισθητά με σωστή φροντίδα.

Τι είναι η θυλακική υπερκεράτωση

Η κερατίνη είναι η σκληρή πρωτεΐνη από την οποία αποτελούνται η εξωτερική στιβάδα του δέρματος, τα μαλλιά και τα νύχια. Φυσιολογικά, τα νεκρά κύτταρα που την περιέχουν απολεπίζονται ανεπαίσθητα. Στη θυλακική υπερκεράτωση η κερατίνη συσσωρεύεται στο στόμιο των τριχοθυλακίων και σχηματίζει μικρά βύσματα. Κάθε βύσμα ανασηκώνει το δέρμα και σχηματίζει ένα σκληρό σπυράκι, συχνά με μια λεπτή, κουλουριασμένη τρίχα παγιδευμένη από κάτω. Γι’ αυτό το δέρμα θυμίζει στην αφή γυαλόχαρτο. Το όνομα είναι ελληνολατινικό, από το ελληνικό «κέρας» και το λατινικό pilus (τρίχα).

Η πάθηση ξεκινά συνήθως στην παιδική ηλικία, γίνεται πιο εμφανής στην εφηβεία και σε πολλούς υποχωρεί σταδιακά στην ενήλικη ηλικία.

Keratosis pilaris στην εξωτερική επιφάνεια του βραχίονα: πυκνά, τραχιά σπυράκια στο χρώμα του δέρματοςΘυλακική υπερκεράτωση στους μηρούς: μικρά καφεκόκκινα σπυράκια γύρω από τα τριχοθυλάκια

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία δεν είναι πλήρως γνωστή, αλλά οι βασικοί παράγοντες είναι:

  • Κληρονομικότητα: η θυλακική υπερκεράτωση περνά συχνά από γονέα σε παιδί (αυτοσωμικός επικρατής τύπος κληρονομικότητας, με ποικίλη έκφραση). Αν την έχει ένας από τους γονείς, είναι αρκετά πιθανό να την έχουν και κάποια από τα παιδιά.
  • Μεταλλάξεις της φιλαγγρίνης: της ίδιας πρωτεΐνης του δερματικού φραγμού που εμπλέκεται και στην ατοπική δερματίτιδα. Εν μέρει γι’ αυτό οι δύο παθήσεις συνυπάρχουν τόσο συχνά.
  • Ξηρό δέρμα: όσο πιο ξηρό το δέρμα, τόσο πιο έντονα τα σπυράκια. Συχνότερη είναι σε όσους έχουν ατοπία ή ιχθύαση.
  • Εποχή: χειροτερεύει τον χειμώνα, όταν ο αέρας ξηραίνεται από τη θέρμανση, και βελτιώνεται το καλοκαίρι με την υγρασία, τον ήλιο και τη θάλασσα. Το κλιματιστικό και η πισίνα ξηραίνουν το δέρμα και μπορεί να κρατούν τα σπυράκια εμφανή όλο τον χρόνο.

Τι δεν την προκαλεί: η κακή υγιεινή, η διατροφή, κάποιο μικρόβιο ή η έλλειψη ιδιαίτερης φροντίδας. Είναι απλώς ένα χαρακτηριστικό του δέρματός σας.

Συμπτώματα

  • Πού: κυρίως στην εξωτερική (εκτατική) επιφάνεια των βραχιόνων και στο μπροστινό μέρος των μηρών. Λιγότερο συχνά στους γλουτούς, στον κορμό, στα αντιβράχια και στις γάμπες. Στα παιδιά εμφανίζεται συχνά στα μάγουλα.
  • Πώς μοιάζει: πολλά μικρά σπυράκια 1–2 χιλιοστών, συμμετρικά, σε πυκνή διάταξη. Στο ανοιχτόχρωμο δέρμα είναι ροζ ή κόκκινα, στο πιο σκούρο δέρμα καφέ ή πιο σκούρα από το γύρω δέρμα. Πολλά περιβάλλονται από έναν λεπτό κόκκινο δακτύλιο. Συχνά διακρίνεται μια μικρή τρίχα παγιδευμένη μέσα στο σπυράκι.
  • Πώς είναι στην αφή: το δέρμα είναι τραχύ και ξηρό. Συνήθως δεν πονά και δεν προκαλεί φαγούρα· σε κάποιους υπάρχει ήπια φαγούρα, ιδίως τον χειμώνα.
  • Σπανιότερες παραλλαγές: έντονη ερυθρότητα στα μάγουλα παιδιών και εφήβων (keratosis pilaris rubra faciei), αραίωση του εξωτερικού τμήματος των φρυδιών (ulerythema ophryogenes) ή μικρές βαθουλωτές ουλές στα μάγουλα (atrophoderma vermiculatum). Οι δύο τελευταίες μπορεί να αφήσουν μόνιμα σημάδια, γι’ αυτό αξίζει να τις δει δερματολόγος.

Η θυλακική υπερκεράτωση μπερδεύεται εύκολα με άλλες παθήσεις που δίνουν σπυράκια:

ΠάθησηΤι τη διακρίνει από τη θυλακική υπερκεράτωση
ΑκμήΜαύρα στίγματα, φλεγμονώδη σπυράκια και φλύκταινες σε πρόσωπο, πλάτη και στήθος, όχι στους μηρούς· τα σπυράκια διαφέρουν μεταξύ τους σε μέγεθος και στάδιο.
ΘυλακίτιδαΜικρά σπυράκια με πύο (φλυκταινίδια) γύρω από την τρίχα, ευαισθησία ή πόνος, ξαφνική εμφάνιση μετά από ξύρισμα, εφίδρωση ή στενά ρούχα. Συνήθως υποχωρεί μέσα σε 1–2 εβδομάδες.
ΜίλιαΛίγα μικρά, λευκά, σκληρά σφαιρίδια (κύστεις) 1–2 χιλιοστών στο πρόσωπο, κυρίως γύρω από τα μάτια, σε λείο δέρμα χωρίς τραχύτητα.
Ατοπική δερματίτιδαΚόκκινες, ξηρές πλάκες που προκαλούν έντονη φαγούρα, στις πτυχές των αγκώνων και πίσω από τα γόνατα. Οι δύο παθήσεις συχνά συνυπάρχουν.
Ιδρώα (εξάνθημα από τη ζέστη)Εμφανίζεται απότομα μετά από έντονη εφίδρωση, στον κορμό και στις πτυχές, και εξαφανίζεται μέσα σε λίγες μέρες μόλις δροσιστεί το δέρμα.

Πότε να δείτε δερματολόγο

Η θυλακική υπερκεράτωση από μόνη της δεν απαιτεί επίσκεψη σε γιατρό. Αξίζει όμως μια εκτίμηση όταν:

  • δεν είστε σίγουροι ότι πρόκειται για θυλακική υπερκεράτωση, ιδίως αν τα σπυράκια έχουν πύο, πονούν ή εμφανίστηκαν ξαφνικά,
  • υπάρχει έντονη φαγούρα ή φλεγμονή που δεν ηρεμεί με την ενυδάτωση,
  • η ερυθρότητα στα μάγουλα είναι έντονη ή τα φρύδια αραιώνουν,
  • ό,τι δοκιμάσατε για 4–6 εβδομάδες δεν άλλαξε τίποτα,
  • σας στενοχωρεί η εικόνα του δέρματός σας, κάτι συχνό στην εφηβεία, όταν τα μπράτσα και οι μηροί είναι συνεχώς εκτεθειμένοι.

Η θυλακική υπερκεράτωση αναγνωρίζεται από την εικόνα της, οπότε η εκτίμηση γίνεται άνετα και διαδικτυακά, με φωτογραφίες: στέλνετε κοντινές, καλά φωτισμένες λήψεις της περιοχής και περιγράφετε τι έχετε ήδη δοκιμάσει. Λαμβάνετε απάντηση με συγκεκριμένο πλάνο φροντίδας μέσα σε 24 ώρες.

Διάγνωση

Η διάγνωση είναι κλινική: ο δερματολόγος αναγνωρίζει τα χαρακτηριστικά σπυράκια από τη θέση, την κατανομή και την αφή τους, και ρωτά για το οικογενειακό ιστορικό και την ξηροδερμία. Με το δερματοσκόπιο φαίνονται οι λεπτές, κοντές, κουλουριασμένες τρίχες μέσα στα βύσματα, κάτι που βοηθά όταν η εικόνα δεν είναι τυπική. Βιοψία χρειάζεται πολύ σπάνια, μόνο για να αποκλειστεί κάτι άλλο.

Θεραπεία

Δεν υπάρχει αγωγή που να εξαφανίζει οριστικά τη θυλακική υπερκεράτωση. Υπάρχει, όμως, φροντίδα που λειαίνει το δέρμα, μειώνει την ερυθρότητα και κρατά τα σπυράκια υπό έλεγχο όσο εφαρμόζεται. Η σειρά είναι από το απλούστερο προς το πιο εξειδικευμένο:

  • Ενυδάτωση με κερατολυτικά μαλακτικά: το πρώτο και σημαντικότερο βήμα. Κρέμες με ουρία ή γαλακτικό οξύ μαλακώνουν τα βύσματα κερατίνης και ενυδατώνουν ταυτόχρονα. Απλώνονται μέσα σε 5 λεπτά από το ντους, στο ακόμη νωπό δέρμα, και επαναλαμβάνονται 2–3 φορές την ημέρα με απαλό μασάζ.
  • Ήπια απολέπιση: ένα μαλακό πανάκι ή ένα γάντι απολέπισης στο ντους, με απαλές κινήσεις, βοηθά να φύγουν τα νεκρά κύτταρα. Τα σκληρά scrub, το τρίψιμο με δύναμη και το σπάσιμο των σπυριών κάνουν το αντίθετο: ερεθίζουν και αφήνουν σημάδια.
  • Κρέμες που επιταχύνουν την ανανέωση του δέρματος: όταν τα μαλακτικά δεν αρκούν, ο δερματολόγος μπορεί να προσθέσει σκευάσματα με άλφα-υδροξυοξέα σε υψηλότερη συγκέντρωση ή παράγωγα της βιταμίνης Α για τοπική χρήση. Λειαίνουν την υφή, αλλά μπορεί να ξηραίνουν ή να ερεθίζουν στην αρχή· η συχνότητα ρυθμίζεται από τον γιατρό και η χρήση διακόπτεται για λίγες μέρες αν το δέρμα κοκκινίσει. Τα παράγωγα της βιταμίνης Α δεν χρησιμοποιούνται στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό.
  • Σύντομη αντιφλεγμονώδης αγωγή: όταν υπάρχει φαγούρα και έντονη ερυθρότητα, ο δερματολόγος μπορεί να δώσει μια τοπική αντιφλεγμονώδη κρέμα για 1–2 εβδομάδες. Δεν είναι θεραπεία συντήρησης και δεν χρησιμοποιείται για μεγάλο διάστημα, ιδίως στο πρόσωπο.
  • Laser και έντονο παλμικό φως: για την επίμονη ερυθρότητα, κυρίως στα μάγουλα, χρησιμοποιούνται αγγειακά laser ή IPL. Άλλοι τύποι laser μπορεί να βελτιώσουν την υφή και τις καφέ κηλίδες που μένουν όταν υποχωρήσουν τα σπυράκια. Η αποτρίχωση με laser βοηθά όταν το βασικό πρόβλημα είναι οι τρίχες που εγκλωβίζονται κάτω από το δέρμα. Χρειάζονται συνήθως περισσότερες από μία συνεδρίες, τα δεδομένα είναι περιορισμένα και η βελτίωση είναι συχνά μερική και προσωρινή.

Η βελτίωση θέλει χρόνο, οπότε κρίνετε κάθε σχήμα μετά από 4–6 εβδομάδες συνεπούς χρήσης και όχι νωρίτερα· και το αποτέλεσμα κρατά όσο κρατά η φροντίδα. Όταν το δέρμα γίνει λείο, για τη συντήρηση μπορεί να αρκεί ένα μαλακτικό κάθε μέρα και η κερατολυτική κρέμα δύο φορές την εβδομάδα.

Θυλακική υπερκεράτωση στα παιδιά

Στα παιδιά η θυλακική υπερκεράτωση εμφανίζεται συχνά στα μάγουλα και στα μπράτσα και ανησυχεί τους γονείς περισσότερο από το ίδιο το παιδί. Είναι συχνότερη σε παιδιά με ατοπικό δέρμα. Αρκούν ένα απλό μαλακτικό μετά το μπάνιο και η αποφυγή των σαπουνιών· τα κερατολυτικά σκευάσματα τσούζουν στο λεπτό παιδικό δέρμα και σπάνια χρειάζονται. Έντονα κόκκινα μάγουλα ή φρύδια που αραιώνουν είναι λόγος για δερματολογική εκτίμηση, όπως αναφέρθηκε παραπάνω.

Φροντίδα και πρόληψη

  • Ενυδατώνετε καθημερινά, ακόμη και όταν το δέρμα φαίνεται λείο. Ρωτήστε τον φαρμακοποιό ή τον δερματολόγο ποια σύνθεση ταιριάζει στην ηλικία και στην ξηρότητα του δέρματός σας.
  • Χρησιμοποιείτε ήπια καθαριστικά χωρίς άρωμα αντί για σαπούνι και αφρόλουτρο.
  • Προτιμάτε χλιαρό και σύντομο ντους. Το καυτό νερό αφαιρεί τα φυσικά λιπίδια του δέρματος.
  • Απολεπίζετε απαλά, με πανάκι ή γάντι, όχι με σκληρά scrub ή βούρτσες.
  • Μην ξύνετε, μην πιέζετε και μην τρίβετε τα σπυράκια. Δεν αδειάζουν όπως ένα σπυράκι ακμής, αλλά φλεγμαίνουν και αφήνουν κηλίδες.
  • Τον χειμώνα βάλτε υγραντήρα στο υπνοδωμάτιο αν ο αέρας ξηραίνεται από τη θέρμανση. Το καλοκαίρι, ξεπλύνετε το χλώριο της πισίνας και το αλάτι της θάλασσας και ενυδατώστε αμέσως μετά.
  • Αν ξυρίζετε ή αποτριχώνετε την περιοχή, κάντε το σε νωπό δέρμα, προς τη φορά της τρίχας, και ενυδατώστε μετά, ώστε να μην εγκλωβίζονται οι τρίχες.
  • Φοράτε φαρδιά, βαμβακερά ρούχα. Η τριβή από στενά συνθετικά ρούχα ερεθίζει τα τριχοθυλάκια.

Πώς εξελίσσεται

Η θυλακική υπερκεράτωση είναι χρόνια αλλά καλοήθης. Σε πολλούς ανθρώπους υποχωρεί σταδιακά με τα χρόνια, συχνά μετά τα 20–30, είτε την αντιμετωπίσουν είτε όχι, και δεν μπορεί να προβλεφθεί σε ποιον θα συμβεί αυτό. Οι μόνες μόνιμες αλλαγές, μικρές ουλές ή αραίωση τριχών, αφορούν τις σπάνιες παραλλαγές με ατροφία. Αν τα σπυράκια σας ενοχλούν σήμερα, ξεκινήστε με σωστή ενυδάτωση και ήπια απολέπιση για έξι εβδομάδες. Αν δεν δείτε διαφορά, μια διαδικτυακή δερματολογική εκτίμηση με φωτογραφίες θα επιβεβαιώσει τη διάγνωση και θα σας δώσει ένα πλάνο με τα επόμενα βήματα.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι μεταδοτική η θυλακική υπερκεράτωση ή σημάδι κακής υγιεινής;
Ούτε το ένα ούτε το άλλο. Δεν προκαλείται από μικρόβιο, δεν κολλάει με την επαφή ή τις κοινές πετσέτες και δεν έχει σχέση με το πόσο καλά πλένεστε. Είναι κληρονομική τάση του δέρματος να συσσωρεύει κερατίνη στα τριχοθυλάκια. Αντίθετα, το υπερβολικό πλύσιμο και τα σαπούνια τη χειροτερεύουν, γιατί ξηραίνουν το δέρμα.
Είναι ακμή; Μπορώ να σπάσω τα σπυράκια;
Δεν είναι ακμή. Τα σπυράκια είναι βύσματα κερατίνης, όχι φλεγμονή σμηγματογόνου αδένα, γι’ αυτό δεν «αδειάζουν» όταν τα πιέζετε. Το σπάσιμο ερεθίζει το τριχοθυλάκιο, μπορεί να προκαλέσει θυλακίτιδα και αφήνει σκούρες κηλίδες που μπορεί να μείνουν για μήνες. Ο μόνος ασφαλής τρόπος να φύγουν είναι σταδιακά, με κερατολυτική ενυδάτωση και απαλή απολέπιση.
Μπορώ να κάνω αποτρίχωση στα πόδια ή στα μπράτσα;
Ναι, με προσοχή. Το ξύρισμα σε στεγνό δέρμα και το κερί ερεθίζουν τα τριχοθυλάκια και αυξάνουν τις τρίχες που εγκλωβίζονται κάτω από το δέρμα, άρα και τα κόκκινα σπυράκια. Ξυρίζετε σε νωπό, ενυδατωμένο δέρμα, προς τη φορά της τρίχας, και απλώνετε μαλακτικό αμέσως μετά. Αν οι εγκλωβισμένες τρίχες είναι το κύριο πρόβλημα, η αποτρίχωση με laser μπορεί να βοηθήσει και στη θυλακική υπερκεράτωση, αν και η βελτίωση είναι συχνά μερική.
Ποια κρέμα είναι η καλύτερη για keratosis pilaris;
Δεν υπάρχει μία καλύτερη. Αυτό που πραγματικά βοηθά είναι ο συνδυασμός: ενυδάτωση και ήπια κερατόλυση, δηλαδή κρέμα με ουρία ή γαλακτικό οξύ, στο νωπό δέρμα μετά το ντους, 2–3 φορές την ημέρα, για τουλάχιστον 4–6 εβδομάδες πριν κρίνετε το αποτέλεσμα. Αν δεν αρκεί, ο δερματολόγος προσθέτει πιο δραστικά σκευάσματα απολέπισης, προσαρμοσμένα στην ηλικία και στην ευαισθησία του δέρματός σας.
Βοηθούν ο ήλιος και η θάλασσα;
Οι περισσότεροι βλέπουν βελτίωση το καλοκαίρι: η υγρασία της ατμόσφαιρας, ο ήλιος και το θαλασσινό νερό λειαίνουν το δέρμα. Το αλάτι και το χλώριο όμως το ξηραίνουν αν μείνουν πάνω του, οπότε ξεπλύνετε και ενυδατώστε μετά. Μην χρησιμοποιείτε την έκθεση στον ήλιο χωρίς αντηλιακό ως «θεραπεία» για τα σπυράκια. Η ζημιά από την υπεριώδη ακτινοβολία είναι μόνιμη, ενώ η θυλακική υπερκεράτωση είναι ακίνδυνη.
Φταίει η διατροφή ή η έλλειψη βιταμινών;
Όχι, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων. Η θυλακική υπερκεράτωση οφείλεται σε κληρονομική τάση και σε ξηρό δέρμα, όχι στη διατροφή. Μια εικόνα που της μοιάζει, το φρυνόδερμα, εμφανίζεται σε σοβαρή έλλειψη βιταμίνης Α και άλλων θρεπτικών συστατικών, αλλά αυτό είναι σπάνιο σε ανθρώπους που τρέφονται φυσιολογικά. Τα συμπληρώματα χωρίς διαπιστωμένη έλλειψη δεν βοηθούν.
Γιατί το παιδί μου έχει μόνιμα κόκκινα, τραχιά μάγουλα;
Στα παιδιά η θυλακική υπερκεράτωση συχνά «κάθεται» στα μάγουλα και κοκκινίζει περισσότερο στο κρύο και στον αέρα. Αν η ερυθρότητα είναι έντονη και επίμονη, αν υπάρχει φαγούρα ή αν αραιώνουν τα φρύδια, ζητήστε δερματολογική εκτίμηση: πρέπει να αποκλειστούν η ατοπική δερματίτιδα και οι σπάνιες παραλλαγές της θυλακικής υπερκεράτωσης που αφήνουν ουλές, οι οποίες αντιμετωπίζονται καλύτερα όσο νωρίτερα αναγνωριστούν.
Μπορεί να γίνει η διάγνωση online;
Ναι. Η θυλακική υπερκεράτωση αναγνωρίζεται από την εικόνα και την κατανομή των σπυριών, οπότε κοντινές, καλά φωτισμένες φωτογραφίες και μια σύντομη περιγραφή (από πότε, πού, τι έχετε δοκιμάσει) αρκούν. Ο δερματολόγος θα σας προτείνει εξέταση διά ζώσης μόνο αν η εικόνα δεν είναι τυπική ή αν συζητηθεί θεραπεία με laser.
Ακόμη αβέβαιοι;

Ένας δερματολόγος συντάσσει ένα σχέδιο ειδικά για το δέρμα σας.

Όχι άλλη έτοιμη κρέμα — η διάγνωση ενός πιστοποιημένου ειδικού και ένα προσωπικό σχέδιο θεραπείας, μέσα σε 24 ώρες.

Έναρξη διαβούλευσης
Προσωπικό σχέδιο θεραπείας
24ω
Διάγνωση
Σχέδιο θεραπείας
Συστάσεις
iDerma
Πιστοποιημένη δερματολόγος

Άρθρο από

Anna Tunkeviča

Ιατρικός έλεγχος περιεχομένου από

Eleni Valiri(Δερματολόγος)

Τα υπόλοιπα άρθρα μας

Έκζεμα στα χέρια: αίτια, τύποι, συμπτώματα και θεραπεία

Έκζεμα στα χέρια και στα δάχτυλα: ερεθιστικό, αλλεργικό, ατοπικό ή δυσιδρωσικό; Δείτε τα αίτια, πώς ξεχωρίζει από μύκητα και ψωρίαση και τι βοηθά στη θεραπεία.

Ονυχόλυση (αποκόλληση του νυχιού): αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Ονυχόλυση: το νύχι ξεκολλάει από την κοίτη και ασπρίζει. Πώς ξεχωρίζει από μύκητες και ψωρίαση, πότε χρειάζεται δερματολόγο και πότε ξαναφυτρώνει υγιές νύχι.

Διαπυητική ιδρωταδενίτιδα: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

Διαπυητική ιδρωταδενίτιδα: επώδυνα οζίδια που επιστρέφουν στις μασχάλες και στη βουβωνική χώρα. Πώς ξεχωρίζει από τους καλόγερους και πώς αντιμετωπίζεται.

Ακτινική κεράτωση: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

Ακτινική κεράτωση: η τραχιά προκαρκινική κηλίδα από τον ήλιο. Πώς μοιάζει, γιατί χρειάζεται θεραπεία, πώς αντιμετωπίζεται και πότε να δείτε δερματολόγο.