Δερματικές παθήσειςΞανθελάσματα (ξανθέλασμα βλεφάρων): αίτια, συμπτώματα και αφαίρεση

Ξανθελάσματα (ξανθέλασμα βλεφάρων): αίτια, συμπτώματα και αφαίρεση

Τα ξανθελάσματα (ενικός: ξανθέλασμα, ιατρικά xanthelasma palpebrarum) είναι μαλακές, κιτρινωπές πλάκες στα βλέφαρα. Σχηματίζονται από κύτταρα γεμάτα χοληστερόλη, που συσσωρεύονται στο επιφανειακό στρώμα του δέρματος. Η τυπική θέση είναι η έσω γωνία του άνω βλεφάρου, δίπλα στη μύτη, συχνά και στα δύο μάτια συμμετρικά. Δεν πονούν, δεν είναι μεταδοτικά και δεν εξελίσσονται σε καρκίνο. Έχουν όμως δύο ιδιαιτερότητες: δεν φεύγουν μόνα τους, και στους μισούς περίπου ανθρώπους που τα έχουν η χοληστερόλη είναι αυξημένη. Είναι δηλαδή ταυτόχρονα αισθητικό ζήτημα και αφορμή για έλεγχο των λιπιδίων.

Τι ακριβώς είναι το ξανθέλασμα

Το ξανθέλασμα είναι η συχνότερη μορφή ξανθώματος, δηλαδή δερματικής εναπόθεσης λιπιδίων. Ανήκει στα «επίπεδα» ξανθώματα: μακροφάγα κύτταρα που έχουν γεμίσει με λιπίδια (αφρώδη κύτταρα) μαζεύονται γύρω από τα μικρά αγγεία του επιπολής (θηλώδους) χορίου. Ξεκινά σαν μικρό εξόγκωμα και μεγαλώνει αργά, μέσα σε μήνες. Σπάνια εμποδίζει το βλέφαρο να κινείται κανονικά.

Υπολογίζεται ότι το έχει περίπου το 1% του πληθυσμού. Είναι συχνότερο στις γυναίκες, περίπου 1,1% έναντι 0,3% στους άνδρες. Μπορεί να εμφανιστεί από τα 20 έως τα 70 χρόνια, συνηθέστερα ανάμεσα στα 35 και στα 55.

Ξανθέλασμα: κιτρινωπή, ελαφρώς υπερυψωμένη πλάκα στην έσω γωνία του άνω βλεφάρου, δίπλα στη μύτηΕκτεταμένα, συμμετρικά ξανθελάσματα στα άνω και κάτω βλέφαρα και των δύο ματιών

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η βασική αιτία είναι η διαταραχή του μεταβολισμού των λιπιδίων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλοι όσοι έχουν ξανθελάσματα έχουν «χοληστερίνη». Οι παράγοντες που συνδέονται συχνότερα:

  • αυξημένη χοληστερόλη ή τριγλυκερίδια, ιδίως η κληρονομική (οικογενής) υπερχοληστερολαιμία,
  • χαμηλή «καλή» (HDL) χοληστερόλη,
  • σακχαρώδης διαβήτης,
  • υπολειτουργία του θυρεοειδούς,
  • υπερβολικό βάρος, κάπνισμα, υπέρταση, υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ,
  • χρόνιες ηπατικές παθήσεις που εμποδίζουν τη ροή της χολής, όπως η πρωτοπαθής χολική χολαγγειίτιδα,
  • ξανθελάσματα ή υψηλή χοληστερόλη σε συγγενείς πρώτου βαθμού.

Ξανθελάσματα, όμως, έχουν και άνθρωποι με εντελώς φυσιολογικά λιπίδια.

Πώς μοιάζουν: τα συμπτώματα

  • Κίτρινες ή κιτρινοπορτοκαλί κηλίδες, βλατίδες ή πλάκες με σαφή όρια.
  • Συνήθως μαλακές. Οι παλαιότερες μπορεί να σκληρύνουν ή και να επασβεστωθούν.
  • Μία ή περισσότερες, συχνά συμμετρικές και στα δύο βλέφαρα.
  • Τυπική θέση η έσω γωνία του άνω βλεφάρου. Το κάτω βλέφαρο προσβάλλεται σπανιότερα.
  • Δεν πονούν, δεν προκαλούν φαγούρα και δεν επηρεάζουν την όραση, μεγαλώνουν όμως αργά.

Ανάλογα με την έκταση, μια διαδεδομένη ταξινόμηση (κατά Lee) περιγράφει τέσσερις βαθμούς:

  • Βαθμός I: βλάβες μόνο στα άνω βλέφαρα.
  • Βαθμός II: επέκταση στην έσω γωνία του ματιού.
  • Βαθμός III: έσω τμήμα άνω και κάτω βλεφάρων.
  • Βαθμός IV: διάχυτες πλάκες σε έσω και έξω τμήμα και των τεσσάρων βλεφάρων.

Ο βαθμός, μαζί με το πάχος (ύψος) και τη σκληρότητα της πλάκας, βοηθά τον γιατρό να επιλέξει τη μέθοδο αφαίρεσης.

Ξανθελάσματα και καρδιά

Οι μισοί περίπου ασθενείς με ξανθελάσματα έχουν αυξημένη χοληστερόλη, οπότε η πλάκα στο βλέφαρο είναι συχνά το πρώτο ορατό σημάδι μιας διαταραχής των λιπιδίων, του θυρεοειδούς ή του ήπατος. Μεγάλη δανική μελέτη παρακολούθησης του γενικού πληθυσμού (Copenhagen City Heart Study) έδειξε ότι όσοι έχουν ξανθελάσματα παθαίνουν συχνότερα έμφραγμα, στεφανιαία νόσο και σοβαρή αθηροσκλήρωση, ανεξάρτητα από τα επίπεδα χοληστερόλης και τους άλλους γνωστούς παράγοντες κινδύνου. Το «γεροντότοξο» του κερατοειδούς (γκριζωπός δακτύλιος γύρω από την ίριδα), που συνυπάρχει συχνά, δεν έχει την ίδια προγνωστική αξία.

Πρακτικά: όποιος παρατηρήσει ξανθέλασμα καλό είναι να ελέγξει το λιπιδαιμικό προφίλ, το σάκχαρο, τον θυρεοειδή και το ήπαρ, και αν βρεθεί κάτι, να το αντιμετωπίσει με τον παθολόγο ή τον καρδιολόγο του. Αυτός ο έλεγχος είναι συχνά πιο χρήσιμος από την ίδια την αφαίρεση.

Πότε να απευθυνθείτε σε δερματολόγο

  • Αν εμφανίστηκαν κιτρινωπές πλάκες στα βλέφαρα: ο δερματολόγος θα επιβεβαιώσει τη διάγνωση και θα σας παραπέμψει για τις απαραίτητες εξετάσεις.
  • Αν η βλάβη μεγαλώνει γρήγορα, σκληραίνει, πονάει ή εξελκώνεται: χρειάζεται εξέταση διά ζώσης, γιατί έτσι μπορεί να εκδηλώνονται και άλλοι όγκοι των βλεφάρων, ακόμη και κακοήθεις, όπως το σμηγματογόνο καρκίνωμα.
  • Αν έχετε ταυτόχρονα κούραση, αλλαγές βάρους ή άλλα σημάδια διαταραχής των λιπιδίων ή του θυρεοειδούς.
  • Αν σας ενοχλεί αισθητικά: υπάρχουν ασφαλείς μέθοδοι αφαίρεσης.

Διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται συνήθως κλινικά, με απλή επισκόπηση: η εικόνα είναι χαρακτηριστική, και η δερματοσκόπηση βοηθά να ξεχωρίσει το ξανθέλασμα από άλλες βλάβες των βλεφάρων. Σε αμφίβολες περιπτώσεις η βλάβη αφαιρείται και εξετάζεται ιστολογικά. Στην ιστολογική εξέταση φαίνονται τα χαρακτηριστικά αφρώδη κύτταρα.

Για τη διερεύνηση της αιτίας ζητούνται εξετάσεις αίματος:

  • λιπιδαιμικό προφίλ: ολική, LDL και HDL χοληστερόλη, τριγλυκερίδια,
  • γλυκόζη νηστείας και, αν χρειαστεί, γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη,
  • έλεγχος θυρεοειδούς (TSH, ελεύθερη T4),
  • δείκτες ηπατικής και νεφρικής λειτουργίας.

Στα βλέφαρα εμφανίζονται και άλλες βλάβες που μπερδεύονται με ξανθέλασμα: συριγγώματα (μικρά σκληρά οζίδια στο χρώμα του δέρματος κάτω από τα μάτια), μίλια (λευκά σφαιρίδια 1 έως 2 χιλιοστών), υπερπλασία των σμηγματογόνων αδένων, χαλάζιο, επιδερμοειδής κύστη ή λίπωμα (μαλακό υποδόριο εξόγκωμα χωρίς κίτρινο χρώμα), ακροχορδόνες και σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις, και σπάνια σαρκοείδωση ή νεκροβιωτικό ξανθοκοκκίωμα. Μια ελιά στο βλέφαρο είναι καφέ ή στο χρώμα του δέρματος, όχι κίτρινη. Για την άτυπη βλάβη ο γιατρός μπορεί να ζητήσει ιστολογική εξέταση.

Θεραπεία: πώς αφαιρούνται τα ξανθελάσματα

Η διατροφή, η άσκηση και η αντιμετώπιση της χοληστερόλης είναι απαραίτητες για την καρδιά, αλλά δεν εξαφανίζουν την πλάκα που έχει ήδη σχηματιστεί. Στην καλύτερη περίπτωση τη μικραίνουν λίγο. Η αφαίρεση γίνεται για αισθητικούς λόγους και τη μέθοδο επιλέγει ο δερματολόγος ανάλογα με το μέγεθος, το βάθος, τη σκληρότητα και το πόσο παλιά είναι η βλάβη:

  • Laser (διοξειδίου του άνθρακα, ερβίου ή άλλου τύπου): εξαχνώνει την επιφανειακή βλάβη σχεδόν χωρίς αιμορραγία. Κατάλληλο για μικρές, μαλακές, ρηχές πλάκες με πάχος (ύψος) έως 5 χιλιοστά. Για τις βαθιές βλάβες το laser δεν συνιστάται, γιατί μπορεί να μείνει έλλειμμα στο βλέφαρο.
  • Ραδιοσυχνότητες: η βλάβη καταστρέφεται με ελεγχόμενη θερμότητα. Γρήγορη μέθοδος με μικρή επίδραση στους γύρω ιστούς, γι' αυτό ταιριάζει στο λεπτό δέρμα των βλεφάρων.
  • Χημικό peeling: ο γιατρός εφαρμόζει με ακρίβεια συμπυκνωμένο οξύ πάνω στην πλάκα. Απλή και οικονομική μέθοδος, αλλά το βάθος της δράσης ελέγχεται δύσκολα και μπορεί να μείνουν ανοιχτόχρωμες ή σκουρόχρωμες κηλίδες.
  • Κρυοθεραπεία: ψύξη με υγρό άζωτο. Συχνά χρειάζονται περισσότερες συνεδρίες, και το δέρμα στο σημείο μπορεί να αποχρωματιστεί (να γίνει πιο ανοιχτόχρωμο). Κοντά στο χείλος του βλεφάρου χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
  • Ηλεκτροκαυτηρίαση: καταστροφή με ηλεκτρικό ρεύμα, για μικρές επιφανειακές βλάβες.
  • Χειρουργική αφαίρεση: όταν η πλάκα έχει πάχος (ύψος) πάνω από 5 χιλιοστά, είναι σκληρή, παλαιότερη του ενός έτους, αφορά και τα τέσσερα βλέφαρα, έχει ήδη υποτροπιάσει ή συνυπάρχει οικογενής υπερλιπιδαιμία. Σε εκτεταμένες βλάβες των άνω βλεφάρων συνδυάζεται ενίοτε με βλεφαροπλαστική. Έχει το πλεονέκτημα ότι ο ιστός εξετάζεται και ότι στις βαθιές βλάβες το ποσοστό υποτροπής είναι χαμηλότερο.

Περισσότερα για το laser και τη χειρουργική αφαίρεση δερματικών βλαβών θα βρείτε στο άρθρο για την αφαίρεση σπίλων.

Μετά από οποιαδήποτε μέθοδο μπορεί να μείνει ανοιχτόχρωμη ή σκουρόχρωμη κηλίδα, μικρή ουλή και σπάνια εκτρόπιο (γύρισμα του κάτω βλεφάρου προς τα έξω). Η ανάρρωση παίρνει από λίγες ημέρες έως μία ή δύο εβδομάδες, ανάλογα με τη μέθοδο, και οι χρωματικές αλλαγές ξεθωριάζουν μέσα σε λίγους μήνες, αν και όχι πάντα. Το ξανθέλασμα υποτροπιάζει συχνά, ανεξάρτητα από τη μέθοδο: μετά την πρώτη χειρουργική αφαίρεση επανέρχεται στο 40% περίπου των ασθενών, μετά από δεύτερη στο 60%, και ακόμη συχνότερα όταν έχουν προσβληθεί και τα τέσσερα βλέφαρα. Ο έλεγχος της χοληστερόλης μπορεί να μειώσει τις πιθανότητες.

Μην επιχειρήσετε να αφαιρέσετε ξανθέλασμα μόνοι σας. Δεν πιέζεται σαν σπυράκι, και τα «διαλύματα» που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο μπορούν να κάψουν το λεπτό δέρμα του βλεφάρου, να αφήσουν ουλή ή να τραυματίσουν το μάτι.

Φροντίδα και πρόληψη

  • Ελέγχετε τακτικά τα λιπίδια και, αν είναι αυξημένα, ακολουθείτε το πλάνο που θα ορίσει ο γιατρός σας.
  • Μεσογειακή διατροφή στην πράξη: λιγότερα κορεσμένα λιπαρά και αλκοόλ, περισσότερα λαχανικά, όσπρια, φρούτα, ψάρι και ελαιόλαδο.
  • Τακτική σωματική άσκηση.
  • Χωρίς κάπνισμα, με υγιές βάρος και φυσιολογική αρτηριακή πίεση.
  • Σωστή ρύθμιση του διαβήτη, του θυρεοειδούς και των ηπατικών παθήσεων.
  • Μετά την αφαίρεση προστατέψτε τα βλέφαρα από τον ήλιο και πηγαίνετε στους επανελέγχους, συνήθως στον έναν και στους τρεις μήνες.

Online εκτίμηση από δερματολόγο της iDerma

Το ξανθέλασμα αναγνωρίζεται συχνά και μόνο από καλές φωτογραφίες. Στην online δερματολογική εκτίμηση της iDerma ο δερματολόγος θα αξιολογήσει τη βλάβη, θα τη διακρίνει από άλλες βλάβες των βλεφάρων, θα σας εξηγήσει ποιες εξετάσεις αίματος αξίζει να κάνετε και θα σας πει ποια μέθοδος αφαίρεσης θα ταίριαζε. Η ίδια η αφαίρεση γίνεται σε ιατρείο. Αν η βλάβη μεγαλώνει γρήγορα, πονάει ή φαίνεται άτυπη, χρειάζεται εξέταση διά ζώσης χωρίς καθυστέρηση.

Συχνές ερωτήσεις

Τι είναι τα ξανθελάσματα;
Τα ξανθελάσματα είναι μαλακές, κιτρινωπές πλάκες στα βλέφαρα, που σχηματίζονται από κύτταρα γεμάτα χοληστερόλη στο επιφανειακό στρώμα του δέρματος. Η τυπική θέση είναι η έσω γωνία του άνω βλεφάρου, δίπλα στη μύτη, συχνά και στα δύο μάτια. Είναι η συχνότερη μορφή ξανθώματος. Δεν είναι μεταδοτικά, δεν εξελίσσονται σε καρκίνο, αλλά δεν φεύγουν μόνα τους και μεγαλώνουν αργά.
Είναι επικίνδυνα τα ξανθελάσματα για την υγεία;
Η ίδια η πλάκα είναι καλοήθης, δεν πονάει και δεν επηρεάζει την όραση. Όμως οι μισοί περίπου άνθρωποι με ξανθελάσματα έχουν αυξημένη χοληστερόλη, και μεγάλη δανική μελέτη έδειξε ότι όσοι τα έχουν παθαίνουν συχνότερα έμφραγμα και στεφανιαία νόσο, ακόμη και με φυσιολογική χοληστερόλη. Γι' αυτό, μόλις εμφανιστούν, συνιστάται έλεγχος λιπιδίων, σακχάρου, θυρεοειδούς και ήπατος.
Γιατί εμφανίζονται ξανθελάσματα;
Συνδέονται κυρίως με διαταραχές του μεταβολισμού των λιπιδίων: αυξημένη χοληστερόλη ή τριγλυκερίδια, ιδίως την κληρονομική υπερχοληστερολαιμία, και χαμηλή «καλή» χοληστερόλη. Άλλοι παράγοντες κινδύνου είναι ο διαβήτης, η υπολειτουργία του θυρεοειδούς, το υπερβολικό βάρος, το κάπνισμα, ορισμένες ηπατικές παθήσεις και το οικογενειακό ιστορικό. Παρ' όλα αυτά, ξανθελάσματα έχουν και άνθρωποι με εντελώς φυσιολογικά λιπίδια.
Πώς θα καταλάβω ότι πρόκειται για ξανθέλασμα;
Είναι κίτρινες ή κιτρινοπορτοκαλί κηλίδες, βλατίδες ή πλάκες με σαφή όρια στα βλέφαρα, μαλακές, ανώδυνες, χωρίς φαγούρα. Μπορεί να είναι μία ή περισσότερες, συχνά συμμετρικές. Στον δερματολόγο αρκεί συνήθως η κλινική εξέταση, με τη βοήθεια της δερματοσκόπησης, και σε αμφίβολες περιπτώσεις η βλάβη αφαιρείται και εξετάζεται ιστολογικά.
Φεύγουν μόνα τους τα ξανθελάσματα;
Όχι. Ένα ξανθέλασμα που έχει σχηματιστεί μένει στο ίδιο μέγεθος ή μεγαλώνει αργά. Αν μειωθεί η χοληστερόλη, η πλάκα μπορεί να μικρύνει λίγο, αλλά δεν εξαφανίζεται. Για να φύγει χρειάζεται αφαίρεση από δερματολόγο.
Πώς αφαιρούνται τα ξανθελάσματα;
Για αισθητικούς λόγους, με laser, ραδιοσυχνότητες, χημικό peeling, κρυοθεραπεία, ηλεκτροκαυτηρίαση ή χειρουργικά. Η μέθοδος επιλέγεται ανάλογα με το μέγεθος, το βάθος, τη σκληρότητα και την παλαιότητα της πλάκας. Μετά την αφαίρεση μπορεί να μείνει χρωματική αλλαγή, μικρή ουλή ή, σπάνια, εκτρόπιο, και το ξανθέλασμα μπορεί να υποτροπιάσει: μετά την πρώτη χειρουργική αφαίρεση επανέρχεται στο 40% περίπου, ιδίως αν η χοληστερόλη μένει αρρύθμιστη. Η αφαίρεση στο σπίτι είναι επικίνδυνη.
Σε τι διαφέρει το ξανθέλασμα από τα μίλια, τα συριγγώματα ή μια κύστη στο βλέφαρο;
Το ξανθέλασμα είναι κίτρινη, επίπεδη ή ελαφρώς υπερυψωμένη μαλακή πλάκα. Τα μίλια είναι λευκά, σκληρά σφαιρίδια 1 έως 2 χιλιοστών, τα συριγγώματα μικρά σκληρά οζίδια στο χρώμα του δέρματος κάτω από τα μάτια, ενώ η επιδερμοειδής κύστη ή το λίπωμα είναι ένα στρογγυλό υποδόριο εξόγκωμα χωρίς κίτρινο χρώμα. Ο δερματολόγος τα ξεχωρίζει με την εξέταση και τη δερματοσκόπηση, και την άτυπη βλάβη μπορεί να τη στείλει για ιστολογική εξέταση.
Πώς αποφεύγεται η υποτροπή μετά την αφαίρεση;
Το σημαντικότερο είναι η αντιμετώπιση της αιτίας: τακτικός έλεγχος λιπιδίων και τήρηση του πλάνου που ορίζει ο γιατρός για τη χοληστερόλη, λιγότερα κορεσμένα λιπαρά, περισσότερη κίνηση, χωρίς κάπνισμα και με υγιές βάρος. Ο διαβήτης και οι παθήσεις του θυρεοειδούς χρειάζονται σωστή ρύθμιση. Μετά την αφαίρεση αξίζει να πάτε στους επανελέγχους του δερματολόγου.
Πότε να απευθυνθώ σε γιατρό;
Όταν εμφανιστούν κιτρινωπές πλάκες γύρω από τα μάτια, ώστε ο δερματολόγος να επιβεβαιώσει τη διάγνωση και να ορίσει τις εξετάσεις για την αιτία. Εξέταση διά ζώσης χωρίς καθυστέρηση χρειάζεται όταν η βλάβη μεγαλώνει γρήγορα, σκληραίνει, πονάει ή εξελκώνεται, γιατί έτσι μπορεί να εκδηλώνονται και άλλοι όγκοι των βλεφάρων, ακόμη και κακοήθεις. Στην online εκτίμηση της iDerma ο δερματολόγος θα αξιολογήσει τις φωτογραφίες και την περιγραφή σας και θα προτείνει τα επόμενα βήματα: εξετάσεις ή επιλογές αφαίρεσης.
Ακόμη αβέβαιοι;

Ένας δερματολόγος συντάσσει ένα σχέδιο ειδικά για το δέρμα σας.

Όχι άλλη έτοιμη κρέμα — η διάγνωση ενός πιστοποιημένου ειδικού και ένα προσωπικό σχέδιο θεραπείας, μέσα σε 24 ώρες.

Έναρξη διαβούλευσης
Προσωπικό σχέδιο θεραπείας
24ω
Διάγνωση
Σχέδιο θεραπείας
Συστάσεις
iDerma
Πιστοποιημένη δερματολόγος

Άρθρο από

Anna Tunkeviča

Ιατρικός έλεγχος περιεχομένου από

Eleni Valiri(Δερματολόγος)

Τα υπόλοιπα άρθρα μας

Έκζεμα στα χέρια: αίτια, τύποι, συμπτώματα και θεραπεία

Έκζεμα στα χέρια και στα δάχτυλα: ερεθιστικό, αλλεργικό, ατοπικό ή δυσιδρωσικό; Δείτε τα αίτια, πώς ξεχωρίζει από μύκητα και ψωρίαση και τι βοηθά στη θεραπεία.

Ονυχόλυση (αποκόλληση του νυχιού): αίτια, συμπτώματα και θεραπεία

Ονυχόλυση: το νύχι ξεκολλάει από την κοίτη και ασπρίζει. Πώς ξεχωρίζει από μύκητες και ψωρίαση, πότε χρειάζεται δερματολόγο και πότε ξαναφυτρώνει υγιές νύχι.

Διαπυητική ιδρωταδενίτιδα: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

Διαπυητική ιδρωταδενίτιδα: επώδυνα οζίδια που επιστρέφουν στις μασχάλες και στη βουβωνική χώρα. Πώς ξεχωρίζει από τους καλόγερους και πώς αντιμετωπίζεται.

Ακτινική κεράτωση: συμπτώματα, αίτια και θεραπεία

Ακτινική κεράτωση: η τραχιά προκαρκινική κηλίδα από τον ήλιο. Πώς μοιάζει, γιατί χρειάζεται θεραπεία, πώς αντιμετωπίζεται και πότε να δείτε δερματολόγο.